Sevdalinka šira od Bosne

Skorašnje odluke Uneska su obnarodovane i Srbija može da bude zadovoljna time što je naivno slikarstvo iz Kovačice prepoznato i upisano u registar nematerijalne baštine. Međutim, isto tako imamo za čim i da žalimo, s obzirom na to da je sevdalinka upisana kao isključivo nematerijalno nasleđe Bosne i Hercegovine.

Iako ćemo svi, s pravom, da pogledamo u Bosnu kad je reč o sevdalinki, moramo se složiti da je ovaj pesnički i muzički izraz svakako širi od same BiH. Tako je sevdalinka već vekovima prisutna i s ove strane Drine, u Srbiji, naročito u južnim krajevima i Podrinju, ali i u Crnoj Gori i Severnoj Makedoniji, što je prirodno s obzirom na viševekovni uticaj osmanskog, odnosno orijentalnog kulturnog obrasca. Sevdalinka, odnosno sam sevdah, jeste reč koja ne može da se prevede adekvatno, te se za nju pominje da je ona ljubavna pesma, nabijena čežnjom i tugom, sa snažnim istočnjačkim uplivima. Složićemo se da je definicija samo približna, jer svaki čitalac razume o kakvom osećanju je reč i kakvu atmosferu sama pesma stvara.

Prvaci sevdalinke su u Bosni, ali mnoštvo uticajnih pisaca i pevača sevdalinki su iz Srbije. Pomenimo Nadu Mamulu, koja je rođena Beograđanka, Vidu Pavlović i Boru Spužića Kvaku, dok se u pisce ubrajaju Laza Kostić, Jovan Ilić, Jovan Jovanović Zmaj, Janko Veselinović i Aleksa Šantić. Silvana Armenulić je svoju karijeru izgradila podjednako u Srbiji kao i u Bosni. Još je Jovan Cvijić dokazao da je jug Srbije, prevashodno Vranje i okolina, kulturno bliži Bosni. A u Vranju postoji i posebna verzija sevdaha, poznata i kao karasevdah, krajnji stadijum ljubavnog zanosa i pripadajuće tuge i žalosti koji ne može da se opiše i često ima tragične posledice. Nije ni čudo što je baš u ovim krajevima sevdalinka bila popularna, s obzirom na to da je ona gradska pesma i da je samim tim morala da bude prisutna u gradskim sredinama, što Vranje, Pirot, Beograd, Mostar, Sarajevo, Trebinje, Prizren, Prilep, Skoplje tokom osmanskog perioda i jesu bili.

Da je moglo drugačije navodi primer stećaka, koji su upisani kao zajedničko nasleđe Srbije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Crne Gore. Trebalo bi kulturu i nasleđe predstavljati kao zajedničke, što uistinu i jesu, a ne i tu ubacivati politiku.

Milan Drobnjak,
turistički vodič i orijentalista