Kako prepoznati srčane aritmije

Danijela Davidov Kesar

Učestalost srčanih aritmija u opštoj populaciji iznosi od 1,5 do pet odsto. Međutim, svaka aritmija zahteva poseban pristup, dijagnostiku i lečenje, a takođe nose i različit prognostički značaj, jer neke mogu biti potpuno benigne a neke potencijalno fatalne.

Kako ističe dr Dejan Kojić, iz Instituta za kardiovaskularne bolesti „Dedinje” i predsednik Radne grupe za aritmije Udruženja kardiologa Srbije, verovatno su najčešće aritmije ventrikularne ekstrasistole, abnormalni prevremeni srčani impulsi koji dovode do prevremene srčane kontrakcije ili preskoka srca. Njihova učestalost u opštoj populaciji iznosi od jedan do četiri odsto na standardnom EKG snimku.

– Ali ako duže pratimo srčani rad, čak 40–75 odsto zdravih ljudi će imati neku ekstrasistolu u 24-časovnom holter EKG monitoringu. S druge strane, najčešća dugotrajna srčana aritmija je atrijalna fibrilacija, čija prevalenca iznosi oko dva odsto. Kod pacijenata sa nekom akutnom ili hroničnom bolešću srca (bolest koronarnih arterija, srčana slabost, bolest srčanih zalistaka, urođene bolesti srca, bolest srčanog mišića – kardiomiopatije) učestalost aritmija je mnogo veća, a one dodatno pogoršavaju osnovnu bolest i nekada su povezane sa lošom prognozom kod ovih bolesnika – pojašnjava dr Kojić.

Neki pacijenti ne osećaju nikakve simptome ovog problema iako imaju aritmiju pa se ona otkrije slučajno pri merenju pritiska ili na sistematskom pregledu, a može doći i do iznenadnog fatalnog ishoda ili iznenadne srčane smrti. Ipak, najveći broj pacijenata oseća simptome, kao što su pojedinačna preskakanja srca, treperenje u grudima, kratkotrajne ili dugotrajne epizode lupanja srca, gušenje, zamaranje, nesvestice, nekada i gubici svesti.

– Težina simptoma aritmije ne korelira obavezno sa težinom osnovne bolesti srca i sa rizikom od loših ishoda i iznenadne smrti. Zato je jako važno da se svi pacijenti koji primete bilo kakvu nepravilnost rada srca obavezno jave svom kardiologu jer ovi pacijenti zahtevaju kardiološki pregled koji obuhvata EKG pregled, ultrazvučni pregled srca, nošenje 24 sata holtera – EKG, čiji je cilj da se dokumentuje aritmija i da se utvrdi ili isključi prisustvo neke strukturne bolesti srca.

Kao predsednik Radne grupe za aritmije Udruženja kardiologa Srbije, želim da iskoristim priliku da najavim Dan pulsa, koji se obeležava svake godine prvog marta, kao globalna inicijativa podizanja svesti o srčanim aritmijama. Cilj je edukovati ljude o značaju aritmija i motivisati ih da redovno opipavaju svoj puls, jer rana detekcija je ključ prevencije komplikacija od srčanih aritmija, koje su često potpuno asimptomatske – napominje naš sagovornik.

Najveći rizik nose ventrikularne aritmije tj. aritmije iz srčanih komora zato što su te aritmije kod nekih pacijenata potencijalno povezane sa rizikom od iznenadne srčane smrti. Taj rizik je najveći kod pacijenata sa nekom strukturnom bolešću srca.

– Atrijalna fibrilacija je udružena sa povećanim rizikom od tromboembolijskih komplikacija, najviše moždanog udara, pa ovi pacijenti često zahtevaju uvođenje oralne antikoagulantne terapije ili lekova za sprečavanje zgrušavanja krvi. Pored ovoga, svaka simptomatska aritmija, posebno ako su simptomi učestali, značajno utiče na kvalitet života ovih pacijenata. Kod većine aritmija lečenje započinjemo antiaritmijskim lekovima. Kada se radi o benignim i prolaznim aritmijama antiaritmijski lekovi su obično dovoljno efikasni.

Cilj antiaritmijskih lekova ja da suprimiraju aritmiju ili barem da simptome aritmije drže pod kontrolom. Nekada se ovi lekovi moraju uzimati dugoročno. Ipak, većina aritmija danas može da se leči kateterskom ablacijom koja se obično preporučuje kada pacijent ima izražene simptome, kada lekovi nisu dovoljno efikasni ili kada pacijent iz nekog razloga ne može da ih uzima. Pored lečenja same aritmije neophodno je istovremeno lečenje osnovne bolesti srca ukoliko ona postoji – pojasnio je dr Kojić.

Naš sagovornik ističe da je takozvana kateterska ablacija intervencija koja podrazumeva uvođenje katetera u srce preko vena ili arterija u preponi.

– Tokom ove procedure kateterima snimamo električnu aktivnost srca, mapiramo put kretanja aritmije, definišemo kritična mesta koja su odgovorna za aritmiju, i na kraju, u većini slučajeva, ta mesta možemo da eliminišemo radiofrekventnom ili nekom drugom vrstom energije.

Uspeh intervencije zavisi od vrste aritmije. Može da se kreće od 60 pa do više od 95 odsto. Neke aritmije možemo potpuno eliminisati i praktično izlečiti pacijenta. Neke kompleksnije aritmije kao što je atrijalna fibrilacija ili ventrikularne tahikardije kod pacijenata sa strukturnom bolešću srca ne možemo potpuno izlečiti. Komplikacije su vrlo retke, ali su moguće, i neke mogu biti ozbiljne, zato pacijente treba detaljno obavestiti o koristima i rizicima procedure – navodi dr Kojić.

Intervencije se rade u lokalnoj anesteziji. Pacijent obično izlazi iz bolnice već narednog dana i može da obavlja sve uobičajene aktivnosti.

Mlađi pacijenti bez strukturne bolesti srca dolaze na prvu kontrolu nakon mesec dana i ukoliko je kateterska ablacija bila uspešna, najčešće ne zahtevaju dalje kontrole, njih praktično smatramo izlečenim.

Pacijenti sa hroničnim aritmijama zahtevaju redovne kontrole koje pored 24-časovnog holter EKG monitoringa nekada zahtevaju i druge dijagnostičke testove u zavisnosti od osnovne bolesti srca (test fizičkim opterećenjem, ultrazvučni pregled srca, kompjuterizovana tomografija, magnetna rezonanca srca, određene laboratorijske analize…). Ovi pacijenti obično nastavljaju sa uzimanjem antiaritmijskih lekova, a nekada su neophodne i ponovne kateterske ablacije.