Goli otok i dalje deli Crnu Goru

Od našeg dopisnika

Podgorica – Donošenje Zakona o rehabilitaciji golootočkih zatvorenika, koji je predložio predsednik Crne Gore Jakov Milatović, već dugi niz godina izaziva polemike. Očigledno je proces njegovog donošenja složen i koči se iz različitih razloga, koji su uglavnom politički, istorijski i društveni.

Jedan od osnovnih razloga zašto se zakon o rehabilitaciji golootočkih zatvorenika ne donosi je politička osetljivost koja proizlazi iz same prirode problema. Goli otok i događaji koji su mu prethodili (progon političkih protivnika komunističkog režima) deo su istorije koja je, za mnoge i dalje tabu tema. Dok jedni smatraju da su golootočki zatvorenici bili žrtve represivnog komunističkog režima, drugi se protive rehabilitaciji, smatrajući da bi to moglo podrivati legitimitet tadašnje vlasti i njenog ideološkog nasleđa. Postoji strah da bi priznavanje nepravde prema tim osobama moglo otvoriti prostor za reviziju drugih perioda istorije.

U Crnoj Gori, kao i u mnogim postkomunističkim zemljama, postoje duboke društvene i političke podele u vezi sa nasleđem nekadašnjeg sistema. Mnogi ljudi koji su preživeli Goli otok i druge represije komunističkog režima a zatim su se politički angažovali, kao i njihovi potomci, i danas emotivno gledaju na taj period. Za njih bi rehabilitacija bila korak ka pomirenju i priznanju pravde, dok bi s druge strane politički ekstremisti i pristalice nekadašnjeg sistema mogli smatrati da bi ovakvo delovanje bilo preterano „revizionističko”.

Iako se danas otvoreno govori o istoriji Jugoslavije, mnogi građani Crne Gore, posebno mlađe generacije, ne shvataju dubinu problema koji rehabilitacija golootočkih zatvorenika nosi. Postoji određeni nivo apatičnosti ili čak negiranja u vezi sa ovom temom. Za veći deo populacije Goli otok i slični događaji su istorija koja ne bi trebalo da se meša u sadašnjost. Ova indolencija prema prošlim događanjima mogla bi stvoriti društveni pritisak protiv donošenja pomenutog zakona.

U prošlosti su pokušaji rehabilitacije golootočkih zatvorenika nailazili na otpor, i to ne samo od strane političkih organizacija i bivših komunističkih funkcionera, nego i od određenih društvenih grupa koje smatraju da bi rehabilitacija mogla otvoriti i druge pravne i moralne dileme.

Pored političkih i društvenih razloga, donošenje zakona suočava se i sa pravnim problemima. Ne postoji jedinstvena definicija „rehabilitacije” a zakon bi morao da precizno definiše ko se sve može smatrati žrtvom i na koji način bi se ta rehabilitacija realizovala.

Donošenje zakona o rehabilitaciji golootočkih zatvorenika može otvoriti vrata i za druge, ideološki osetljive teme. Mnogi smatraju da bi ovakav zakon mogao poslužiti kao politički alat za napade na bivši sistem, ali i na današnju političku elitu, koja bi mogla biti optužena da nije dovoljno osudila zločine prošlog sistema. Zakon bi mogao biti viđen kao korak u procesu političkog čišćenja, što bi moglo izazvati ozbiljne političke posledice.

Bez političkog konsenzusa i široke društvene podrške, ovakav zakon teško da bi mogao da bude usvojen, ali pitanje rehabilitacije žrtava Golog otoka ostaje važno za suočavanje sa prošlošću, pravdu i pomirenje.