Ekonomski div podignut iz krvi i pepela

Vijetnam je posle dvadesetogodišnjeg rata bio jedna od najnerazvijenijih zemalja na svetu sa gotovo nepostojećom ekonomijom i ogromnim problemima u svim sferama. Danas, pola veka od kada je sklopljen mir, ta zemlja je jedna od najbrže rastućih ekonomija, a ovaj uspeh privlači pažnju celog sveta. Pitanje kako je Vijetnam to uspeo i danas intrigira stručnu javnost, ali i daje određene smernice za zemlje koje su na putu ekonomskog razvoja.

Nakon što je rat završen 1975. godine, Vijetnam se suočio sa ogromnim ekonomskim izazovima, od opšte devastacije zemlje do međunarodne izolacije. Infrastruktura, uključujući puteve, mostove i fabrike je bila u ruševinama, a bilo kakva proizvodnja gotovo nezamisliva. Kompletna ekonomija u tom trenutku zasnivala se na subvencijama za zemljoradnju sa limitiranim pristupom modernim poljoprivrednim mašinama i tehnologijama. Rezultat je bila opšta stagnacija.

Zbog lošeg ekonomskog sistema i američkog embarga, Vijetnam se suočavao sa siromaštvom, hiperinflacijom i ograničenim pristupom rezervama u stranim valutama. Nešto je moralo da se promeni i tako su počele reforme obnove 1986. godine.

Vijetnam je napravio istorijske korake, reformišući ekonomiju od modela centralizovanog planiranja na socijalistički orijentisanu tržišnu ekonomiju. U tom trenutku Vijetnam se suočavao sa strašnom bedom dok je BDP po glavi stanovnika bio tek oko 100 dolara. Reforme su imale za cilj da decentralizuju kontrolu ekonomije, podstaknu privatni sektor i privuku strane investicije.

Reforme su, decenijama kasnije, dovele do preporoda vijetnamske ekonomije, pa je BDP po glavi stanovnika do 2023. godine bio 4.500 dolara.

Privatni sektor postao je značajan motor ovog rasta, i sada prestavlja oko 60 odsto ukupne ekonomije. Integracija Vijetnama u globalnu mrežu trgovine takođe je značajno doprinela ekonomskom rastu.

Ključni aspekt reformi bio je Zakon o zemljištu iz 1993. godine koji je omogućio da se trguje pravima na upotrebu zemljišta. Izdavanje zemljišta i nasleđivanje postalo je moguće u Vijetnamu. To je znatno podiglo poljoprivrednu produktivnost. Istovremeno, nivo stranih investicija se povećavao, posebno u proizvodnji i infrastrukturi, stvarajući veliku bazu za izvor i dalji rast. Vijetnam je postigao izuzetan ekonomski i društveni razvoj, transformišući se iz jedne od najsiromašnijih zemalja na svetu u brzo rastuću zemlju sa nižim srednjim prihodima. Ovaj uspeh se pripisuje prelasku na tržišnu ekonomiju, uspešnom rastu poljoprivredne proizvodnje i integraciji u globalnu ekonomiju.

Vijetnam karakteriše veoma visoka stopa rasta BDP-a koja iznosi 6-7 odsto godišnje. Ekonomski rast vođen je proizvodnjom i izvozom - Vijetnam je postao glavno proizvodno središte, privlačeći multinacionalne kompanije koje traže alternative Kini.

Značajan faktor su bile i direktne strane investicije. Vijetnam je privukao veliki broj investicija, dodatno podstičući svoj ekonomski rast. Uspešne poljoprivredne reforme doprinele su ukupnom ekonomskom rastu. Napredovalo je i društvo. Siromaštvo je znatno smanjeno i poboljšan je životni standard. Vijetnam je prihvatio tržišno orijentisanu ekonomiju, omogućavajući rast privatnog sektora i privlačeći strane investicije.

Nova ulaganja

Vijetnam nastavlja da ulaže u infrastrukturu, puteve, pruge, mostove i fabrike koji su osnova za dalji ekonomski razvoj. Zemlja aktivno traži obnovljive izvore energije kako bi zadovoljili potrebe u budućnosti i fokusira se na digitalizaciju kako bi promovisao inovacije i ekonomsku konkurentnost.

Globalni udeo Vijetnama u izvozu robe dodatno će se povećavati, veruju stručnjaci.

Saradnja sa Kinom

Vijetnam blisko sarađuje sa Kinom u okviru programa "Kina plus jedan", što će doprinositi rastu BDP-a najmanje do 2030. godine. Vijetnam se pojavio kao ključni pobednik usred rekonstrukcije globalnog lanca snabdevanja poslednjih godina. Ne samo da je zemlja povećala svoj udeo u uvozu elektronike iz SAD od 2018. godine, nadmašujući većinu ključnih trgovinskih američkih partnera, podaci ove godine ukazuju na to da i kineske firme više ulažu u proizvodne baze u Vijetnamu.

Trgovinski rat Kine i SAD

Trgovinski rat Kine i SAD samo jača položaj Vijetnama. Ukoliko se trgovinske tenzije nastave, stručnjaci veruju da će ovo rivalstvo nastaviti da jača trend rasta trgovine i priliv direktnih stranih investicija. 

Vijetnam ima jedno od najatraktivnijih poslovnih okruženja među ekonomijama sa sličnim prihodima u regionu sa konkurentnim troškovima rada i relativno fleksibilnim propisima o radu koji bi trebalo da obezbede privlačnost za nova ulaganja.