Imena žrtava na Stratištu ostala su nepoznata

Pančevo – Stradanje Jevreja Pančeva, zahvaljujući domaćim Nemcima, njihovim komšijama i prijateljima, počelo je odmah, u proleće 1941. godine. Po uzoru na Nirnberške zakone iz 1935, kada je Gestapo sačinio tzv. Jevrejsku kartoteku, u noći između 14. i 15. avgusta 1941. godine pohapšeni su gotovo svi Jevreji i zatočeni u prihvatnom logoru Svilara u Pančevu. Kao nezaborav na te dane, članovi Jevrejske opštine Pančevo polažu venac i odaju poštu svojim sunarodnicima stradalim u Holokaustu. Svake godine prisećaju se i bude uspomene na nevine žrtve koje su na ovom mestu nepravedno i sa najvećom okrutnošću osuđene na smrt iz jednog jedinog razloga – što su bili Jevreji.

Posle nekoliko dana muškarci su deportovani sa ove lokacije u beogradske koncentracione logore Topovske šupe, a nešto kasnije i žene i deca u novoosnovani logor Staro sajmište, da bi kasnije ubijeni upravo na Stratištu kod sela Jabuka. Najmasovnija streljanja Jevreja vršena su početkom oktobra i početkom novembra 1941, kada je u samo dva dana na tom mestu ubijeno 2.200 Jevreja dovedenih iz logora Sajmište. Ubijanja su nastavljena sve do 1943, a u malim grupama i do 1945. godine.

„Oni su nestali u tragediji Holokausta zajedno sa više od šest miliona Jevreja, među kojima je bilo više od milion i po dece. Od 4.000 Jevreja Pančeva i južnog Banata stradalo je više od 92 procenta, oko 3.800. Na našu veliku žalost, žrtve na Stratištu još su nepoznate. Ne znaju se njihova imena, a ni njihov tačan broj. Prema nekim izvorima, na Stratištu je stradalo oko 12.000 ljudi, najviše Jevreja. Žrtve su dovođene iz beogradskih logora Staro sajmište i Topovske šupe. Izvršioci streljanja pobacali su mrtva tela u unapred pripremljene zajedničke rake, a početkom 1944, svesni da gube rat, zlikovci su leševe ekshumirali i spalili, kako bi uklonili tragove zločina. Identifikovano je tek nekoliko žrtava sa obližnjeg mesta stradanja, nazvanog Malo stratište. Žrtve su bile mađarski Jevreji na prinudnom radu u Borskom rudniku”, napominje David Montijas, predsednik JO Pančevo.

Ubijanje žrtava bilo je hladnokrvno, bez imalo osećaja da su ljudski životi u pitanju. To najbolje ilustruje dokument poručnika Valtera o streljanjima između 27. i 30. oktobra 1941. On navodi „da najveći deo vremena otpada na kopanje raka, dok samo streljanje ide brzo, 100 ljudi za 40 minuta, da je lokacija za streljanje pogodna, te da je sve rađeno u velikoj tajnosti”.

„Naš zadatak i zadatak generacija koje dolaze treba da bude uporno nastojanje da se otkriju istorijski dokumenti u vezi sa ovim krvavim mestom. Najmanje što možemo da učinimo svake godine jeste da se setimo koliko je ovo mesto upilo krvi nevinih ljudi i odamo im pijetet. Osim Jevreja, žrtve su bile i drugih nacionalnosti, pre svega Srbi i Romi. Zihrono livraha, neka počivaju u miru”, reči su predsednika Jevrejske opštine Pančevo.