U Srbiji 1,9 miliona ljudi starijih od šest decenija

Svaka četvrta žena i svaki peti muškarac u našoj zemlji stariji su od 65 godina, saopštavaju stručnjaci Republičkog zavoda za statistiku povodom 1. oktobra, Međunarodnog dana starijih osoba. Prema rezultatima poslednjeg popisa stanovništva, u našoj zemlji živi 1,9 miliona ljudi starijih od 60 godina – prosečan životni vek je produžen i iznosi 78,7 godina za žene i 73,9 godina za muškarce. Ilustrativni dokaz teze da žene žive duže svedoči i demografska statistika „trećeg doba” – u našoj zemlji živi 414.546 muškaraca od 65 do 75 godina i 504.603 žena iste starosne dobi, 182.858 muškaraca i 263.722 žena starosti od 75 do 85 godina, 34.079 muškaraca i 57.573 žena od 85 do 89 godina. Na pragu devedesetih nalazi se 9.216 muškaraca i 17.231 žena.

Podaci naše nacionalne statističke ustanove govore da je u našoj zemlji prošle godine živelo 1.220 muškaraca i 2.470 žena starijih od 95 godina. Nacionalna geografija govori da najveći broj starih živi u Crnoj Travi, u kojoj oni čine čak 42 odsto stanovništva, Gadžinom Hanu (37 odsto), Rekovcu (36 procenata), Kučevu i Svrljigu, u kojima procenat stanovništva starijeg od 65 godina iznosi 35 odsto. Očekuje se da će svaka četvrta osoba do 2041. godine imati više od 65 godina, a na globalnom nivou, broj osoba starijih od 60 više se nego udvostručio – sa 541 milion u 1995. godini na 1,2 milijarde u 2025. godini, dok projekcije pokazuju da će nastaviti da raste na 2,1 milijardu do 2050. godine.

Povodom obeležavanja Međunarodnog dana starijih osoba, Ministarstvo za brigu o porodici i demografiju i Populacioni fond Ujedinjenih nacija (UNFPA) podsećaju na važnu ulogu starijih osoba u društvu i njihovo pravo na puno učešće u svim sferama društvenog života. Ovogodišnja globalna tema „Starije osobe kao pokretači lokalnih i globalnih akcija: Naše želje, naše blagostanje i naša prava”, umesto posmatranja starijih osoba kao pasivnih primalaca nege, poziva na njihovo prepoznavanje kao aktivnih pokretača društvenog i ekonomskog razvoja.

Vlada Srbije je na predlog Ministarstva za brigu o porodici i demografiju i uz podršku UNFPA, usvojila Strategiju aktivnog i zdravog starenja za period od 2024. do 2030. godine, sa akcionim planom. Ovim je učinjena prekretnica, jer se akcenat, umesto na starenje kao isključivo zdravstveno ili socijalno pitanje, stavlja na razvijanje svesti o važnosti aktivnog i zdravog starenja.

Povodom Međunarodnog dana starijih osoba ministarka za brigu o porodici i demografiju Jelena Žarić Kovačević istakla je da je ovo ministarstvo fokusirano na izgradnju okvira u kojem starosne granice nisu prepreka za nastavak aktivnog učešća u ključnim segmentima društvenog života. Kako je dodala, ministarstvo sprovodi mere koje su orijentisane na to da se iskoriste svi potencijali naše zajednice i kreiraju uslovi koji doprinose kvalitetnijem životu starijih građana.

„Srbija gradi mostove i razvija društvo međugeneracijskog dijaloga i solidarnosti”, poručila je ministarka.

Šefica Kancelarije UNFPA u Srbiji Borka Jeremić istakla je da su politike koje osnažuju starije osobe, promovišu aktivno i zdravo starenje i borbu protiv ejdžizma godinama unazad u samom fokusu ove organizacije, koja zajedno sa partnerima kontinuirano radi na stvaranju demografski otpornog društva – društva koje zaista ceni starije osobe i njihov doprinos, i promoviše međugeneracijsku saradnju. 

Podaci o bračnom statusu starijih osoba, izvedeni iz publikacije Republičkog zavoda za statistiku pod nazivom „Demografski profil starijeg stanovništva” koji potpisuje dr Jelena Stojilković Gnjatović, docent na Geografskom fakultetu u Beogradu govore da u braku živi 442.658 muškaraca i 326.860 žena starijih od 65 godina, što znači da je gotovo tri četvrtine muškaraca u braku, dok je samo malo češće nego svaka druga žena braku. Podaci o roditeljstvu govore da ukupno 113.691 stanovnik, odnosno 61.675 žena i 52.016 muškaraca starijih od 65 godina nema decu, a najveći broj starijih žena (20.243) koje nemaju decu 2022. godine popisan je na teritoriji Beogradskog regiona, a zatim u Regionu Vojvodine (16.383), dok je u južnim regionima manji broj žena koje nisu učestvovale u reprodukciji – u Šumadiji i zapadnoj Srbiji on iznosi 14.951, a u Južnoj i istočnoj Srbiji – 10.298. Kada se iskažu relativno, ovi brojevi znače da skoro svaka deseta žena u Beogradskom regionu i Vojvodini nije rodila decu. U regionu Šumadije i zapadne Srbije osam odsto žena nema decu, dok 6,26 odsto žena u Regionu Južne i istočne Srbije nije učestvovalo u reprodukciji.

Podaci o ekonomskom statusu govore da je prema najnovijem popisu iz 2022. godine, udeo penzionera u populaciji starih porastao na čak 91 odsto, što znači da 1.333.433 osoba prima penziju. Posmatrano po regionima, najveći udeo penzionera u starom stanovništvu živi u glavnom gradu (93 odsto), dok je u ostalim regionima taj procenat – 90. Sledeća najbrojnija ekonomska kategorija starih na republičkom nivou su domaćice, kojih ima 70.402 i koje obavljaju neplaćene poslove u domaćinstvu, a nisu stekle pravo na penziju. Njih je najmanje u Beogradskom regionu (2,6 odsto) dok ih je u ostalim regionima prilična ujednačenost od oko 5,5 procenata. Treća kategorija po brojnosti su zaposlene stare osobe, kojih ima 25.577 – najviše starih zaposleno je u Beogradskom regionu, dok ih je najmanje u Regionu Južne i istočne Srbije.

Godine nisu prepreka za ljubav

Zanimljiva emotivna statistika svedoči da godine nisu prepreka za ljubav – pred matičara je u Srbiji prošle godine izašlo 237 nevesta i 591 mladoženja starijih od 65 godina, u 2023. sudbonosno „da” izgovorilo je 236 žena i 642 muškaraca ove starosne dobi. Godinu dana ranije u bračne vode uplovilo je 577 muškaraca i 206 žena, dok je 2021. godine brak sklopilo 227 žena i 615 muškaraca starijih od 65 godina.