Petrinja: Završena obnova hramova nakon razornog zemljotresa

Petrinjska parohija, duhovno i administrativno središte ovog grada, konačno je dočekala završetak obnove svojih hramova nakon razornog zemljotresa koji je pogodio Baniju krajem 2020. godine. Godina 2018. ostaće zabeležena kao početak dugo očekivane izgradnje crkve Svetog Spiridona Čudotvorca u Petrinji, projekta koji je čekan skoro tri decenije. Međutim, ovaj pozitivan početak bio je prekinut katastrofalnim zemljotresom koji je za sobom ostavio ogromnu materijalnu štetu.

Zemljotres je teško oštetio parohijski dom iz 1779. godine, kao i ostale hramove parohije, stavljajući pred Crkvu veliki izazov – vraćanje ovih važnih zdanja u bogoslužbenu upotrebu. Upornim radom i zalaganjem, započeti su obimni radovi na sanaciji i obnovi.

Nakon nekoliko godina intenzivnog rada, 2025. godina donosi radosnu vest: završeni su građevinski radovi i hramovi su ponovo otvoreni za vernike. Ovo uključuje crkvu Svetog Spiridona Čudotvorca u Petrinji, crkvu Svetog Nikole na gradskom pravoslavnom groblju u Petrinji, crkvu Svetog proroka Ilije u Blinji, kao i parohijski dom u Petrinji.

Ponovno otvaranje ovih hramova predstavlja veliki dan za pravoslavne vernike u Petrinji i okolini. Ovaj događaj simbolizuje povratak normalnog života i predstavlja znak nade i duhovne obnove nakon teških trenutaka izazvanih prirodnom katastrofom. Obnova hramova nije samo obnova građevina, već i obnova vere i zajednice. Konačnim završetkom obnove, Petrinja je ponovo uspostavila svoje duhovno nasleđe i obezbedila mesto za buduće generacije gde mogu da neguju svoju veru i tradiciju. Ovaj uspeh je rezultat zajedničkog rada i posvećenosti svih koji su doprineli obnovi, pokazujući snagu zajednice u suočavanju sa teškoćama.

Hram Svetog Spiridona Čudotvorca u Petrinji

Kako saopštava Eparhija gornjokarlovačka, gradnja prvog hrama Svetog Spiridona u strogom centru grada započela je 1783. godine, a završena 1785, kada je hram osveštao episkop Jovan Jovanović. Po nalogu Ustaškog stana u Petrinji, a od strane zidarskog preduzetnika Cvetnića iz Župića, 1941. hram je srušen. Pedesetak metara dalje od prvobitnog hrama, 1976. podignut je novi hram po projektu Projektnog biroa Srpske Pravoslavne Crkve iz Beograda. Van ratnih operacija 1991. godine i ovaj hram je uništen do temelja. Tri godine kasnije započela je izgradnja trećeg hrama, ali su započeti radovi prekinuti 1995, te su zidove hrama koji su do tada podignuti srušile petrinjske gradske vlasti buldožerima u aprilu 1997.

Četvrta izgradnja ovog mučeničkog hrama započela je 2018, a prva Liturgija služena je na praznik Svetog Spiridona 2021. Služenjem prve svete Liturgije obeležena su i dva tužna jubileja, 80 godina od rušenja prvog hrama iz 1785. godine i 30 godina od miniranja drugog hrama iz 1976. godine. Od tada se sa episkopa gornjokarlovačkog Gerasima u ovom hramu vrše sva bogosluženja i molitvoslovlja. Sa početkom jeseni 2025. godine okončani su završni radovi na uređenju prostora oko hrama, dok se u narednom periodu očekuje završetak radova na živopisanju unutrašnjosti hrama.

Hram Svetog Nikole na gradskom pravoslavnom groblju u Petrinji

Prema šematizmima iz 19. veka kao godina izgradnje ovog svetog hrama navodi se 1798. Nadgrobna ploča Jovana Polimca nalazi se ispred ikonostasa, sa datumom 27. mart 1789. godine, pa se pretpostavlja da je hram već tada bio dovršen. U Drugom svetskom ratu 1942. godine hram su oštetili Čerkezi, ali je zahvaljujući obnovama 1947, 1985. i 1990. godine ostao sačuvan. Prilikom zemljotresa 2020. hram je u potpunosti bio oštećen, da bi nakon pripreme projektne dokumentacije 2023.započela opsežna konstruktivna obnova, vraćeni su i učvršćeni kameni nadgrobni spomenici koji datiraju iz vremena izgradnje ovog hrama, kao što je spomenik sveštenika Nikolaja Vladisavljevića, prvog petrinjskog paroha, postavljen 1789. Trenutno se privode kraju konzervatorsko-restauratorski radovi na ikonama sa ikonstasa, opremanje hrama potrebnim inventarom i završni građevinski radovi na sanaciji poda.

Hram Svetog proroka Ilije u Blinji

Hram u Blinji je bio ucrtan na vojnoj karti Habzburške monarhije iz 1775/1776. godine, a potom su sve češći njegovi pomeni u arhivskoj građi. O starosti hrama govori i to što je parohija osnovana 1777, dok se matice rođenih vode od 1770. godine. Vojna komanda insistirala je na izgradnji čvrstog zidanog objekta, pa su izgradnju hrama pomogli grofovi Keglevići 1809. U Drugom svetskom ratu 1943. italijanski vojnici su hram pretvorili u konjušnicu i skladište. Renoviranje hrama započelo je 1991, ali zbog ratnih dešavanja nije nastavljeno.

Zbog velikih oštećenja nastalih u zemljotresu, hram Svetog proroka Ilije u Blinji od kraja 2020. nije bio u funkciji. Kako bi se sprečilo dalje oštećivanje i eventualno urušavanje zvonika kao najnestabilnijeg dela građevine, meseca novembra 2021, započeto je sprovođenje tehničkih mera privremene stabilizacije i zaštite.

Parohijski dom u Petrinji

Izgrađen je 1779. godine i predstavlja kasnobaroknu građevinu. U sklopu stambenog prostora i kancelarije Crkvene opštine do 2020. nalazio se i bogoslužbeni prostor, odnosno kapela Svetog Spiridona. Prilikom zemljotresa 2020. godine dom je oštećen, zbog čega se ubrzo nakon toga pristupilo razgradnji krovišta sa tavanskim prostorom, kao i kompletnog sprata objekta. Istovremeno sa celovitom obnovom stambenog prostora tekla je i uspešno okončana konstruktivna obnova poslovnih prostora u prizemlju objekta, navodi protojerej Saša Umićević, paroh petrinjski.

Episkop gornjokarlovački Gerasim je posetio 13. novembra glinsku parohiju i tom prilikom osvetio krst za hram Svetog arhangela Mihaila u Donjem Selištu. Filijalni hram Svetog arhangela Mihaila u Donjem Selištu je sagrađen 1720. godine na mesnom pravoslavnom groblju. Hram se pominje i na vojnim mapama Habzburške monarhije iz 1774. U Drugom svetskom ratu hram je opljačkan i devastiran, a obnovljen je 1980. Filijalni hram Svete Ekaterine u Gornjem Selištu podignut na pravoslavnom mesnom groblju početkom 19. veka, hram je potpuno izgorio sedamdesetih godina prošlog veka.