Profesionalni programi za očuvanje i obnovu prirode

Nacionalni parkovi „Fruška gora” i „Đerdap”, kao i park prirode „Sićevačka klisura” jedina su zaštićena područja prirode u Srbiji koja će imati stalne volonterske timove. Prvi put će volonteri raditi na osnovu profesionalnih volonterskih programa, rađenih prema specifičnim potrebama svakog ovog područja. Novi volontereski programi pripremaju se u saradnji sa upravljačima ovih parkova, a prave ih eksperti poznavaoci evropske i nacionalne pravne prakse koja reguliše volontiranje, okupljeni oko projekta „Volonteri za prirodu”, koji vode Mladi istraživači Srbije sa organizacijama Inženjeri zaštite životne sredine iz Novog Sada i Tim 42 iz Leskovca. 

Iz uprave ovih parkova prirode kažu da su i do sada imali zainteresovane grupe volontera, ali da će uz postojanje programa i formirane stalne grupe, volonterski učinak biti veći i značajniji. Povodom Međunarodnog dana volontera koji je obeležen juče 5. decembra, Tanja Petrović, izvršna direktorka Mladih istraživača Srbije (MIS), podsetila je da više od 2.000 mladih godišnje prođe kroz njihove programe volontiranja i u Srbiji i širom sveta.

„Radimo na tome da oformimo stalne volonterske grupe koje će organizovano raditi na očuvanju i obnovi prirode u našim zaštićenim područjima. Pozivamo zainteresovane da nam se jave i uključe u prvu bazu volontera u prirodi”, kaže Petrovićeva. 

Za volontiranje su najčešće zainteresovani mladi, jer je to prilika za druženje i sticanje novih veština. Sve je više zaposlenih u velikim kompanijama koje svoje društveno odgovorne kampanje sprovode volontirajući u prirodi. Prvi put će, u okviru ovog projekta, i starijim sugrađanima, penzionerima, biti predstavljeni pozitivni efekti volontiranja s idejom da se i oni uključe u stalne volonterske grupe, navode iz Mladih istraživača Srbije. 

„Zaštićena područja prirode u Srbiji zauzimaju skoro 10 odsto teritorije. Problemi sa kojima se suočavaju kreću se od ilegalne seče šuma, požara i urbanizacije do pritiska masovnog turizma i širenja invazivnih vrsta i štetočina. Građani zainteresovani za volontiranje u ovim područjima mogu da se prijaviti u bazu volontera na stranici „Volontiraj za prirodu”. U narednom periodu biće formirane volonterske grupe prema blizini parka i planirane konkretne aktivnosti na terenu”, navode iz organizacije.

Volontiranje građana u prirodi je, podsećaju, rasprostranjena praksa u zemljama Evropske unije. Ona će, ukazuju, biti posebno važna u narednom periodu zbog vrlo zahtevnog Zakona o obnovi prirode kojim se EU obavezala da do 2030. godine obnovi 30 odsto ugroženih staništa prirode na svojoj teritoriji. 

„Države članice su se obavezale da u narednih pet godina zasade još tri milijarde stabala, da 25.000 kilometara reka vrate u slobodni tok i da onemoguće uklanjanje postojećih zelenih površina i drvoreda. Na dugačkoj listi zakona koje Srbija treba da usvoji na putu ka EU, naći će se i Zakon o obnovi prirode ali je i do tada moguće raditi nešto o ovom pitanju. Uspostavljanje volonterskih grupa u najvećim zaštićenim područjima prirode u Srbiji jedan je od načina. Projekat „Volonteri u prirodi”, koji će se u Srbiji sprovoditi do kraja 2027. godine, podržan je od strane EU”, navedeno je u saopštenju.

Najveća učionica u Srbiji

Povodom Međunarodnog dana volontera, kompanija „Ekspo 2027 Beograd” juče je organizovala konferenciju „Volontiraš? Menjaš igru”, u okviru koje je potpisano šest memoranduma o razumevanju sa relevantnim državnim institucijama i organizacijama, čime je zvanično otpočela prva faza nacionalnog volonterskog programa za specijalizovanu izložbu. Memorandum su potpisali ministar prosvete Dejan Vuk Stanković, ministarka za rad Milica Đurđević Stamenkovski, ministar sporta Zoran Gajić i pomoćnica ministra turizma i omladine Ivana Antonijević, kao i direktorka Kancelarije za dualno obrazovanje Gabrijela Grujić i predsednik Crvenog krsta Srbije Dragan Radovanović.

Direktor kompanije „Ekspo 2027” Danilo Jerinić rekao je da učešće u programu za mlade predstavlja najveću učionicu u Srbiji, jer će dobiti priliku da unaprede lične veštine, upoznaju druge kulture i steknu iskustvo koje će nositi sa sobom kao ponos čitavog života. „Ekspo je projekat koji po brojevima prevazilazi sve što je Srbija do sada organizovala – 20.000 volontera, više od 125 zemalja učesnica, oko četiri miliona posetilaca. To je velika čast, ali i velika odgovornost”, naglasio je on, dodavši da Srbija ima cilj da volonterizam podigne na naredni nivo i postavi temelje jednog trajnog programskog nasleđa.

Najveći problemi zaštićenih područja prirode

Nacionalni park „Fruška gora” – „Zeleno ostrvo” u ravnici na 25.000 hektara. Šuma koju čine hrast, lipa i bukva. Dom za međunarodno zaštićene vrste ptica i sisara. Kulturno istorijska celina sa brojnim manastirima iz srednjeg veka.

Problemi – seča šume, šumski požari, eksploatacija kamena, humusa i drugih materijala iz prirode, sušenje pojedinih biljnih vrsta zbog zagađenja, nekontrolisano sakupljanje divljih biljaka

Nacionalni park „Đerdap” – Guste šume, pašnjački i stepski predeli duž obale Dunava u dužini od 100 kilometara na čak 63.000 hektara. Područje od međunarodnog značaja za ptice. Izuzetan kulturno istorijski značaj, obuhvata arheološko nalazište iz praistorije „Lepenski vir”, rimske i srednjovekovne tvrđave. Problemi – seča šume, pojava bolesti i štetočina u šumi, krivolov, nelegalno skupljanje lekovitog bilja i gljiva, nekontrolisan porast poseta turista.

Park prirode „Sićevačka klisura” – Najvrednije zaštićeno područje jugoistočne Srbije, prostire se uz kanjon reke Nišave tokom 17 kilometara, na 7.746 hektara. Čine ga stenovite litice, pećine, jame, termalni izvori, ali i kulturno-istorijski spomenici. Poznata i kao staništa cvetova srpska i Natalijina ramonda, kao i različitih vrsta orhideja. Problemi – bespravna gradnja, otpadne vode, bušenje stena zbog pešačkih staza, širenje invazivnih biljnih vrsta, ugrožen status šumske kornjače.