Melem za nacionalno pamćenje

INTERVJU
Srpska medicina u srednjem veku razvijala se pod uticajem  vizantijske ali i zapadnoevropske medicine. Manastir Hilandar na Svetoj Gori bio je naš prvi centar za sticanje medicinskih znanja, jer je Sveti Sava tu osnovao prvu bolnicu. Devet godina kasnije i Srbija u manastiru Studenici dobija svoju prvu bolnicu koja je služila samo za lečenje. U to vreme takva medicinska ustanova bila retkost  u mnogim delovima Evrope. Zorica Janković  kustos Istorisjkog muzeja Srbije  kaže da je u godini kada slavimo osam vekova srpske medicine priča o Studeničkoj bolnici  samo jedna crtica u neprekinutom nizu razvoja medicinske nauke u nas. Zato ova istoričarka svima preporučuje da posete Muzej srpskog lekarskog društva ."Biće to i melem za izbrisani deo nacionalnog pamćenja i izvor potrebne snage u vreme kada želimo da trajemo kao deo savremenog sveta", kaže Zorica Jankovića koja posle zapažene knjige " Put u Carigrad – Knez Mihailo, predaja gradova i odlazak Turaka iz srbije" završila jedintsvenu studiju o susretima srpskih vlada i sultana

Šta za našu kulturu, ali i istoriju medicine, znači  jubilej 800 godina od osnivanja prve srpske bolnice?

- Prema više istorijskih izvora prva srpska bolnica formirana je 1207. godine u manastiru Studenica. To znači da smo još pre osam vekova ušli u zajednicu evropske naučne medicine, ali i da je ta ustanova samo jedna od značajnih karika u lancu naših najstarijih civilizacijskih tekovina, kojom bi se danas ponosio svaki evropski narod. Da podsetim, da je Studenica svrstana u najznačajnije svetske spomenike kulture, što je 1986. godine i zvanično verifikovano odlukom UNESKO-a o njenom upisu u Listu svetske kulturne baštine.

Zašto je prva bolnica u Srbiji otvorena u manastiru Studenica?

- U vreme kada je pod starešinstvom Svetog Save Studenica bila politički, kulturni i duhovni centar srpske države, Balkan, pa i srpske zemlje pogodila je glad i epidemija kuge, uz veliki pomor stanovništva. Prirodno je bilo da se u takvom centru organizuje i bolnica. U redovnim prilikama u njoj su se lečili monasi, koji su usled dugotrajnih  i iscrpljujućih postova često poboljevali.

Kako je bolnica bila organizovana?

- Prva srpska bolnica je služila samo za lečenje, što je u to vreme bila retkost i u ostalom delu Evrope. Tada su se na zapadu našeg kontinenta uglavnom organizovala prihvatilišta za siromahe i bolesnike od neizlečivih hroničnih bolesti, kao i svratišta. Potvrdu da je prva srpska bolnica bila isključivo medicinska, a ne socijalna ustanova nalazimo u odredbama Studeničkog tipika.

Ko su bili lekari i da li ima podataka kakvim medicinskim znanjem su raspolagali?

- Iz Studeničkog tipika saznajemo za postojanje rabotnika, čija je dužnost bila da priprema lekove, i da leči i neguje bolesnike. U redovnim okolnostima bolnica je imala 12 ležaja i jednog rabotnika, dok se u slučaju epidemija broj ležaja i broj rabotnika povećavao. Kasnije se ova osoba nazivala kologer za bolnicom (kaluđer određen da se stara o bolnici), da bi se u Biografiji Stefana Dečanskog pojavio i termin stroitelj dvora (upravnik bolnice), što govori da se tada o bolnici staralo više ljudi.

Medicinsko znanje naših prvih zdravstvenih radnika nije se razlikovalo od znanja njihovih kolega na Zapadu. I jedni i drugi su svoje znanje sticali učeći od starijih, kao što se uči zanat. U lečenju su prvenstveno koristili lekovite trave, čijom se viševekovnom upotrebom došlo do saznanja o njihovim svojstvima, odnosno o bolestima koje se njima mogu lečiti i o ranama koje se mogu zaceliti. Kao što reče naš poznati medijavelista Miloš Blagojević "skup tih znanja i način njihove primene u lečenju bolesti oblikovao se u ono što danas nazivamo «narodnom medicinom".

Kako se postupalo sa bolesnicima?