Risto Odavić, čuvar srpske usmene baštine

Narodne poslovice i izreke koje predstavljaju misli o životu ističući mudrost, savet i pouku deo su srpske usmene baštine. Da ne ostanu samo na usmenom predanju potrudili su se najviše da ih prikupe i zapišu Jovan Muškatirović (1743–1809), srpski prosvetitelj, književnik i advokat u Ugarskoj, i Vuk Stefanović Karadžić. Njima uz rame na ovom planu bio je i Risto J. Odavić (1870–1932), srpski književnik, profesor, dramaturg Narodnog pozorišta u Beogradu, narodni poslanik, šef Presbiroa Ministarstva inostranih poslova, načelnik Ministarstva prosvete, upravnik Državnog arhiva Srbije i upravnik Državne štamparije.

Risto je skupljao narodne poslovice i po azbučnom redu ih složio na oko 30.000 listića koji se čuvaju u njegovoj zaostavštini. Svojom rukom je zapisao „Srpske narodne poslovice – dodatak zbirci V. St. Karadžića – skupio R. J. Odavić”. Iza pojedinih poslovica Odavić je zapisivao i njihovo značenje.

Na osnovu višedecenijskog strpljivog rada Rista J. Odavića i arhivske građe njegove zaostavštine, Arhiv Srbije, u svojoj ediciji „Mala biblioteka Arhiva Srbije”, objavio je 2018. godine u tri toma 14.005 poslovica koje je Odavić prikupio.

Za vreme Prvog svetskog rata Risto je prošao albansku golgotu. Iz Soluna se prebacio prvo u Marselj, a zatim u Pariz, gde je osnovao kancelariju za prihvat i školovanje srpske izbegličke dece. Za vreme boravka u Francuskoj objavio je na francuskom jeziku knjigu sa srpskim poslovicama.

Kao svestrana ličnost, Risto je bio vlasnik i urednik lista „Nova iskra”, koji je u svom listu prvi uveo fotografiju kao nezavisnu formu. Sarađivao je u „Politici”, „Zvezdi”, radikalskoj „Samoupravi”, „Bosanskoj vili” i „Brankovom kolu”. Kao književnik i pripadnik hercegovačkog roda družio se i sarađivao sa Svetozarom Ćorovićem, Aleksom Šantićem, Atanasijem Šolom, Ljubom Oborinom i drugima.

Ovo su samo prikazi jednog dela rada Rista J. Odavića na polju očuvanja kulturne baštine, ponosnog Srbina čiji su koreni iz Hercegovine, iz sela Lug kraj Trebinja, a čiji je otac Jovan kao trgovac došao u Beograd i tu zasnovao porodicu. Članovi Jovanove porodice, pored sina Rista, bili su sinovi Andrija, pravnik, Stevan, pešadijski potporučnik, koji je 1885. poginuo u Srpsko-bugarskom ratu, Petar, pravnik, diplomata i književnik, i Lazar, pešadijski major Kneževine pa Kraljevine Srbije. Bili su to ugledni građani Beograda, koji su život posvetili Srbiji.

Milivoje Mišo Rupić,

Beograd