Tiho nestajanje srpske imovine u Federaciji BiH

Od našeg stalnog dopisnika

Banjaluka – Odluka Opštinskog suda u Mostaru da kao vlasnika pravoslavnog groblja u naselju Vrapčići u gruntovnicu upiše državu Bosnu i Hercegovinu, a potom, kako su upozorili iz Odbora za zaštitu prava Srba u FBiH, i kapelu i još jedno pravoslavno groblje na drugoj parceli, samo su dva novija i vidljivija primera problema sa uzurpacijom imovine sa kojima se Srbi godinama suočavaju u Federaciji BiH.  

Naime, iz Odbora za zaštitu prava Srba u FBiH navode da je parcelu k. č. br. 2059, poznatu kao „Kraljevina”, na kojoj se nalazi srpsko pravoslavno groblje u selu Vrapčići, a čiji je posednik Srpska pravoslavna crkvena opština, mostarski sud upisao kao državnu imovinu. Isto je, kako navode, uradio i sa kapelom Srpske pravoslavne crkve koja se nalazi na drugoj parceli, dok se u njenoj neposrednoj blizini nalazi još jedno pravoslavno groblje u koje se sahranjuju pripadnici porodica Došlo, Antelj, Kuzman i Vučić.    

U ovom odboru dodaju da je upis države na posed SPC izvršen tokom postupka takozvanog usklađivanja zemljišne knjige i katastra za katastarsku opštinu Vrapčići. Kapela koja je u grontovnici upisana na državu posvećena je prazniku Akatist Presvetoj Bogorodici u čast njene ikone Živonosni istočnik, koji se obeležava u petak prve nedelje Svetle sedmice. Iz Odbora za zaštitu prava Srba u FBiH ističu da su u kratkom roku došli do dve činjenice koje, kako navode, ukazuju da ovi slučajevi nisu izolovani i slučajni.

Sem što se sporna uknjižba otkrila u vreme kada iz Sarajeva dolaze ideje o uspostavi bosanske pravoslavne crkve, a koji stižu iz entiteta u kom su pravoslavna groblja na stalnoj meti napada, u Odboru za zaštitu prava Srba u FBiH duže vreme upozoravaju na probleme sa srpskom imovinom u tom entitetu, u kom je nekada živelo više od pola miliona Srba, dok ih je danas, prema dostupnim podacima, svega oko 30.000. Istovremeno, značajan deo imovine i dalje je u vlasništvu nekadašnjih žitelja FBiH. Godinama se ukazuje na to da vlasti u FBiH, na različitim nivoima, pokušavaju da kroz donošenje zakonskih rešenja legalizuju preotimanje i preknjižavanje srpske imovine. Među spornim propisima posebno se izdvaja takozvana harmonizacija katastra i zemljišnih knjiga, koju su srpski predstavnici u FBiH opisivali kao jedan od mehanizama za oduzimanje imovine Srba.

Kako su navodili, postupci su često vođeni bez adekvatne transparentnosti, a Srbi koji imaju imovinu u FBiH, od kojih mnogi žive van granica BiH, nisu lično obaveštavani o tome da se zemljišne knjige menjaju. Zbog toga nisu bili u mogućnosti da u zakonom predviđenim rokovima reaguju i prijave svoju imovinu, što je kasnije korišćeno kao opravdanje da ona bude preknjižena na druga lica. Reč je, između ostalog, o primeni Zakona o stvarnim pravima Federacije BiH, koji omogućava sticanje prava svojine protekom vremena od deset, odnosno dvadeset godina držanja imovine u posedu.   

Tokom prethodnih meseci, sve veći broj Srba javlja se Odboru za zaštitu prava Srba, ukazujući da im je zemlja u FBiH zauzeta bez njihove saglasnosti i bez pravnog osnova. U pojedinim slučajevima, kako navode, na tim parcelama već su izgrađeni objekti, što, prema oceni odbora, ukazuje da se radi o planskom delovanju. Problem je evidentiran u više lokalnih zajednica u Federaciji BiH. Povrh toga, oštećeni građani koji imaju imovinu u FBiH potvrđuju medijima da su, u pokušajima da ostvare svoja prava, nailazili na brojne administrativne i pravne prepreke. Čak i u slučajevima kada se neko od nekadašnjih stanovnika zainteresuje za svoju imovinu, postupci se, kako navode, odugovlače, a u pojedinim situacijama se nakon višegodišnjeg procesa obustavljaju uz obrazloženje o „nenadležnosti”.  

Predsednik Odbora za zaštitu prava Srba u FBiH Đorđe Radanović izjavio je da se Srbi sve češće obraćaju tražeći pravnu zaštitu i način da povrate svoju zemlju. Do sada je, kako je naveo, evidentirano da je srpska zemlja uzurpirana u mestima Borci i Bradina kod Konjica, u selima Hrgar, Ripač, Pritoka, Lohovo i Dolajni kod Bihaća, u selima Putovići i Ponihovo kod Zenice, u selima Ošve i Misurići kod Maglaja, u mestima Kondžilo, Dračići, Jehovina i Gornji Lučani kod Kaknja, u selu Okruglica kod Vareša, kao i u selima Mitrovići, Vukmanovići i Priluk kod Zavidovića.

„Ako se Srbin ne pojavljuje i ne ukazuje da je zemlja njegova, a Bošnjak ili Hrvat je koristi bez pitanja i saglasnosti, protekom roka od 20 godina može se steći pravo vlasništva. Da bismo to predupredili, za Srbe koji nam se jave sačinjavamo pisani akt i dostavljamo ga MUP-u, čime se taj rok prekida. Moramo da zaustavimo taj proces”, poručio je Radanović. 

Kao dodatni problem navodi se i neinformisanost Srba proteranih iz Federacije BiH, zbog čega je nedavno najavljeno da će Uprava za saradnju sa dijasporom, zajedno sa pravnim timom iz Republike Srpske, organizovati tribine na kojima će građani biti upoznati sa načinom upisa imovine u katastar. Cilj je, kako je navedeno, da se pošalje poruka „da imovina ima pamćenje”. Predsednik udruženja Mostaraca u Beogradu Blagoje Rebić izjavio je za agenciju „Srna” da vesti iz Mostara Srbe prognane iz tog grada nisu ni iznenadile, ni zatekle, posebno u svetlu činjenice da je u Federaciji BiH i u regiji u toku svojatanje svega srpskog.