Ko je ukrao bistu Boška Buhe

Nije bilo mnogo šanse da se višedecenijsko propadanje Memorijalnog kompleksa „Boško Buha” na Jabuci kod Prijepolja ne nastavi skandalom kakav je krađa biste dečaka-narodnog heroja polovinom prošlog meseca. Rad vajarke Drinke Radovanović, postavljen u blizini pionirskog doma 1984. godine, još nije pronađen, kao ni krivci za njegov nestanak.

Meštani Jabuke su primetili da je bista skinuta sa postamenta, a širu javnost alarmiralo je Udruženja boraca, potomaka i poštovalaca NOR 1941–1945. Otvorenim pismom obavestili su i Opštinsko veće, Opštinsko javno pravobranilaštvo, Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, medije, sa pitanjem da li će se u Prijepolju konačno nešto preduzeti za zaštitu ratnih memorijala i poštovanje i postupanje po odredbama Zakona o ratnim memorijalima.

Predsednik Opštine Prijepolje Drago Popadić u odgovoru na pitanja „Politike” u vezi sa nestankom biste Boška Buhe kaže da su „odmah po saznanju o ovom nemilom događaju obavešteni nadležni organi i preduzete konkretne mere”.

– Održan je sastanak predstavnika Opštine Prijepolje sa inspekcijskim službama i pripadnicima MUP-a Srbije, kako bi se pomoglo u otkrivanju počinilaca i dodatno pojačao nadzor nad spomen-obeležjima u narednom periodu. Takođe, putem sredstava javnog informisanja upućen je apel građanima da, ukoliko imaju bilo kakva saznanja, iste prijave nadležnim organima – ističe Popadić i ukazuje da memorijalni kompleks na Jabuci nije u direktnoj nadležnosti Opštine Prijepolje, niti ustanova čiji je osnivač opština, već je pod nadležnošću Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, koji je o događaju obavešten odmah po prijemu informacije.

U kraljevačkom zavodu, međutim, kažu da je za Memorijalni kompleks „Boško Buha” na Jabuci, nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja, u skladu sa Zakonom o kulturnim dobrima, nadležan Republički zavod za zaštitu spomenika kulture u Beogradu. Dakle, i za sve informacije o spomeničkom kompleksu, čija je izgradnja počela 1961. u blizini mesta gde je 17-godišnji pripadnik partizanskog pokreta, bombaš Boško Buha, smrtno stradao 27. septembra 1943, u četničkoj zasedi, odbranivši život doktorke partizanke Saše Božović.

Memorijalni kompleks je 1987. proglašen nepokretnim kulturnim dobrom od izuzetnog značaja, istovremeno sa Spomenikom neznanom junaku na Avali, Topčiderom i Satrim Rasom sa Sopoćanima. Toliko je nekada ovo mesto bilo važno.

Međutim, početkom devedesetih godina prošlog veka, kako se navodi u opisu na sajtu Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, kompleks je „zatvoren i od tada propada”. A i dalje je pod zaštitom zakona.

– Pioniri i omladina iz cele Jugoslavije sa zahvalnošću, ponosom i poštovanjem, na Jabuci su formirali svoj Memorijalni kompleks i nazvali ga imenom Boška Buhe. Pored njegove, postavili su i biste pionira narodnih heroja iz svih republika. Dugo su oni na Jabuci bili putokaz mladosti kako se voli i poštuje otadžbina. Ali, i oni zasmetaše. Počeli su neljudi sa skidanjem biste narodnom heroju Milanu Mravlju, nastavili sa ispisivanjem ustaškog U na čelima te mladosti, a evo, pre dvadesetak dana ponovo su pucali u sedamnaest godina Boška Buhe, odnevši njegovu bistu. Kao što to obično biva, ništa se ne zna. Sve se zaboravlja. Ali, ostaje sramota – ogorčen je Milan Lučić, predsednik Udruženja boraca, potomaka i poštovalaca NOR 1941–1945.

Kako kaže za naš list, iskreni i istinski borci za slobodu i njihovi potomci svoje heroje i njihovu hrabrost, odvažnost i žrtvu nikada neće zaboraviti.

– I neće zaboraviti nebrigu onih koji su zakonom obavezani da vode brigu o ratnim memorijalima – ističe Lučić, navodeći da je reč o više od dve decenije nebrige nadležnih u lokalnoj samoupravi.

Podsećajući na ratne memorijale oštećene i pokradene proteklih godina, Lučić navodi da je pre krađe biste Boška Buhe, početkom godine uništen spomenik na desnoj obali Lima, kod Ruske česme, posvećen borcima Druge proleterske i Prve šumadijske brigade i njihovu herojsku borbu u Prijepoljskoj bici 4. decembra 1943. godine. A prethodno je neko skinuo 64 ploče sa 128 imena boraca palih za slobodu i čast naroda i zemlje u ratovima od 1912. do 1945. godine i više brojeva i slova sa spomenika u mestu Ivanje. Uništeni su ili oskrnavljeni i spomenici u Babinama, Kamenoj Gori, Velikoj Župi, Kaćevu, Seljašnici, Parku narodnih heroja...

Na pitanje o širem problemu oštećenja i nestanka pojedinih memorijala, Drago Popadić kaže da Opština Prijepolje u saradnji sa svojim institucijama, u skladu sa raspoloživim sredstvima i zakonskim ovlašćenjima, kontinuirano brine o uređenju i održavanju spomen-obeležja na svojoj teritoriji.

– Tokom prethodne godine izvršen je popis svih memorijala sa procenom stanja i potreba za sanacijom, a kroz mehanizme projektnog finansiranja potražuju se dodatna sredstva za njihovu obnovu. U narednom periodu započeće radovi na sanaciji najznačajnijih spomenika u Parku narodnih heroja, kao i rekonstrukcija Sahat-kule, za šta je već izrađena projektno-tehnička dokumentacija – navodi u odgovoru za naš list.

Upitan da li je možda reč i o nekim ozbiljnijim motivima od pretpostavljenog pukog sticanja određene materijalne koristi, Popadić kaže da bi „u ovom trenutku bilo kakve pretpostavke bile preuranjene”.

– Nadležni istražni organi vode postupak i očekujemo da se nakon sprovedene istrage javnost upozna sa svim relevantnim činjenicama. Opština Prijepolje ima korektnu i profesionalnu saradnju sa policijom i tužilaštvom, te će i u ovom slučaju pružiti punu podršku u okviru svojih nadležnosti – naveo je predsednik Opštine Prijepolje i dodao da će ova lokalna samouprava i ubuduće, u saradnji sa republičkim institucijama, nastaviti da radi na očuvanju kulturno-istorijskog nasleđa i zaštiti spomen-obeležja, kao dela zajedničke istorije i identiteta svih građana.