Bronzani Aznavur

Više puta mi se dogodilo da se, nakon izvesnog vremena, nađem u atmosferi ili u prostorima za koje sam, kada sam ih ugrađivao u priče ili romane, duboko verovao da postoje samo u mašti. Ili da su, čak, preterivanje imaginacije koje čitaocu neće delovati uverljivo.

Iako je radnja mog romana „Eliša u zemlji Svetih šarana“ smeštena na neodređenom prostoru neevropskog dela bivšeg Sovjetskog Saveza, prvi susret sa današnjom Jermenijom me je, najblaže rečeno – zbunio: pokazalo se da su moji „neviđeni opisi“ sušti realizam. Kako u prestonici, tako i, još više, u gradu „broj dva“, Đumriju, u kojem su posledice razornog zemljotresa iz 1988. godine i danas više no vidljive. 

Priznanje tadašnjeg sovjetskog vođe, Gorbačova, da prva zemlja socijalizma nije u stanju da se sama nosi sa posledicama katastrofe i međunarodnuhumanitarnupomoć koja je usledila istoričari danas vide kao jedan od simptoma kraja hladnog rata. Grad Berlin, tada još samo Zapadni Berlin, podigao je bolnicu, a vlada baronese Tačer donirala je modernu školu. Ona je, sasvim predvidljivo, uostalom, kao u Faulsovom „Magusu“, smeštenom na imaginarno grčko ostrvo nazvanom Fraksos, ponela ime Lorda Bajrona.

Barake koje su koristili britanski građevinari, nakon svečanog otvaranja učilišta, preduzimljivi lokalac pretvorio je u prvi hotel u razrušenom gradu. Za divno čudo, to mesto i danas, posle dvadesetak godina, funkcioniše kao neformalni ugostiteljski objekat. Noću, po potrebi, i kao javna kuća i berza razmene dobara prošvercovanih preko okolnih, uglavnom neprohodnih granica. Danju, na istom platou, usamljeni ostareli vajar kleše gigantski spomenik lokalnom velikanu koji je, još u sedmom veku, mnogo pre onih čija su nam imena poznata iz udžbenika, dokazao da je zemlja okrugla. Kada se granitni delovi sklope biće to stojeća figura od nekih desetak metara postavljena na kamenoj sferi.

A sasvim nedaleko, na prostoru koji bi se uslovno mogao nazvati trgom sa kružnim tokom saobraćaja, u osi najveće gradske avenije, postoji spomenik koji je odavno završen. Oblikovan je kao velika lučna kapija izvedena u rumenom vulkanskom kamenu kojim su podignute mnoge jermenske srednjovekovne crkve. Ispred luka je ogromna bronzana figura, čovek koji nehajno drži ruke u džepovima mantila. Natpis na plinti pomoći će samo poznavaocima drevnog jermenskog pisma. Ipak, prepoznaćete ga: to je čuveni šansonijer Aznavur.

Šarl Aznavur, rođen u Parizu kao Šahnur Varenah Aznavurjan, jedan je od najpoznatijih pevača sveta. Godine 1998. u anketi globalne mreže Si-En-Enproglašen je za „zabavljača stoleća“, ostavivši daleko iza sebe figure kakve su Elvis ili Bob Dilan. Karijeru je počeo sa devet godina, a svetsku slavu stekao je kada je Edit Pjaf prepoznala njegov jedinstveni tenor sa koloraturom baritona. Od tada se pojavio se u šezdeset filmova, komponovao oko hiljadu pesama i prodao mnogo više od sto miliona ploča.

Bronzani Aznavur se u Đumriju ne nalazi kao jedan od najpoznatijih živih Jermena – tu je zato što je, nakon zemljotresa, velikom brzinom organizovao humanitarnu pomoć razorenim gradovima. Njegova tada osnovana fondacija „Aznavur za Jermeniju“ i danas organizuje dobrotvorne akcije za zemlju kojoj je svaka vrsta pomoći potrebna.

Tako se jednom umetniku, pevaču – u nekim delovima sveta reklo bi se, videli smo, zabavljaču – dogodilo da, ne želeći, ostvari san koji potajno sanja većina političara. Svetskih, a bogme, zašto da ne – i naših. Da se na nekom postamentu, za života, ovekoveči u bronzi.