Srpski rariteti – kulturni događaj Trsta

Od našeg specijalnog izveštača
Trst – Izložbom „Ljudi svetog Spiridona. Srbi u Trstu 1751–1914”, koja je nedavno otvorena u prestižnoj galeriji tvrđave „Kastelo di san Đusto”, prema rečima Vladimira Nikolića, našeg generalnog konzula u tom gradu, Srbi su se italijanskoj javnosti predstavili na najbolji mogući način: civilizovanošću, pameću, učenošću i bogatstvom. Šetajući među mnoštvom eksponata od kojih su pojedini neprocenjive vrednosti, posetioci postavke do 4. novembra mogu se vratiti u najplodnija vremena srpske istorije. 

Prvi put javnosti su izloženi Statut i Pravilnik Marije Terezije iz 1748. godine, kojima Srbima dozvoljava veroispovest na maternjem jeziku. Dah ljubitelja umetnosti zastaje kada ugledaju četiri zlatna svećnjaka koje je Jovan Kurtović poklonio srpskoj crkvi u Trstu 1763. i srebrnu oblogu u reljefu za jevanđelistar sa natpisom na latinskom i ćirilici iz 1749. godine.

Poseban ukras jedne od najbogatijih postavki u Trstu je i slika Bogorodice sa detetom iz 1869, puna ukrasa od srebra i zlata u reljefu i dragog kamenja, sa ćiriličnim natpisom i siglama, rađena tehnikom ulje i tempera na drvetu. Ovo delo je bogati i ugledni trgovac Aleksandar Kovačević darivao našoj crkvi Svetog Spiridona, jednoj od najlepših u Trstu.

(/slika2)Današnjim Srbima u ovom gradu služe na ponos i podstiču ih na plodniji rad u budućnosti izloženi portreti brodovlasničkih porodica koje su živele u Trstu, kao što su Popovići, Gopčevići, Kovačevići, Frusići, Kurtovići, Nikolići, Kvekići, Opuići, Škuljevići, Riznići, Vojnovići, Petrovići i slike njihovih brodova. Ističu se i portreti kraljica Jelene i Natalije Obrenović.

Tu su i projekti stare i novoizgrađene crkve Svetog Spiridona, ikona iz oltarana kojoj je u pozlaćenoj bronzi izrađena „Poslednja večera”, Leonarda da Vinčija, dar trgovca Kristofora Škuljevića crkvi Svetog Spiridona iz 1902. godine.

Postavku obogaćuje i servis od pozlaćenog srebra sa ćiriličnim natpisima, kojim se i danas obavlja liturgija u ovom hramu, poklon uglednih Tršćana Stefana i Larise Vučetić, ali i kandilo cara Pavla Drugog Petroviča Romanova iz 1782. i Jevanđelistar sa ćiriličnim natpisima, štampan u Moskvi 1779, obložen crvenim somotom sa srebrnim ukrasnim reljefom, poklon cara Pavla Drugog Petroviča Romanova i carice Marije Fjodorovne.

Ljubitelji rariteta mogu pogledati čitavu seriju ikona posvećenih Bogorodici, koje potiču iz perioda od 15. do 19. veka i predstavljaju elemente Venecijansko-kritske škole. Posebno poglavlje je posvećeno osnivanju i radu srpske škole „Jovan Miletić”, nazvane po ovom dobrotvoru koji je za njeno održavanje ostavio 24.000 zlatnika.

(/slika3)– Nepodeljena je ocena tršćanske javnosti da je izložba centralni kulturni događaj njihovog grada. U prilog tome govore mnogobrojni afirmativni prikazi u medijima i komentari o njenoj visokoj umetničkoj vrednosti. Njom smo želeli da obeležimo dva značajna jubileja – 130 godina od uspostavljanja diplomatskih odnosa Srbije i Italije i 140 godina od prve liturgije na maternjem jeziku. Podršku smo dobili od Renca Tonda, predsednika regije Furlanija i Julijanska krajina, i Roberta Dipjace, gradonačelnika Trsta. Posebnu zahvalnost dugujemo Masimu Greku, sekretaru za kulturu Trsta, i Adrijanu Dugulinu, direktoru tršćanskih muzeja, čiji su saradnici izneli ovaj projekat. U postavci izložbe značajan doprinos je dao i Arhiv Srbije čiji su stručnjaci već duže vreme angažovani na sređivanju arhivske građe Srpske crkvene opštine u Trstu – naglasio je Nikolić, kao jedan od organizatora izložbe.

Istakao je da je i Republika Srbija prepoznala značaj ovog događaja o čemu najbolje svedoči poseta premijera Mirka Cvetkovića, koji je postavku i otvorio.

– Cvetkovićeva poseta je imala i politički i ekonomski značaj jer je potvrđena italijanska podrška Srbiji na putu priključenja u Evropsku uniju. U kontaktima koje je premijer ostvario u oblasti naše privredne saradnje sa tršćanskom regijom konkretizovano je da su prioriteti putna infrastruktura, energija i zaštita životne sredine. Njegov susret sa najznačajnijim privrednicima ovog dela Italije iskorišćen je za mnogobrojna pojašnjenja oko ulaganja italijanskog kapitala u srpsku privredu – naglasio je konzul Nikolić.

-----------------------------------------------------------

Umetnici šire prijateljstvo Srba i Italijana

U saradnji sa gradom Trstom i Srpskom crkvenom opštinom naša kultura u italijanskom gradu nedavno je predstavljena i na koncertu ansambla „Kolo”, čiji su članovi nastupili na najvećem tršćanskom trgu „Unità d’Italia”. U pripremi su i nastupi ostalih umetnika iz Srbije kao što su hor „Barili”, Bora Dugić, Biljana Krstić i „Bistrik”, Lane Gutović, Divna Ljubojević i „Melodi”, Braća Teofilović, folklorna grupa „Vuk Karadžić” – najavili su predstavnici srpskog konzulata u Trstu.

Dragana Jokić