Hrvatska ukida oko 150 opština

Od našeg stalnog dopisnika
Zagreb, 18. avgusta – Uoči raspada Jugoslavije u Hrvatskoj, koja ima upola manje stanovnika nego Srbija, bilo je 105 opština, tokom 1991. kada je HDZ već godinu dana bio na vlasti bilo je 102 opštine i 70 gradova, a sada već godinama funkcioniše 430 opština i 126 gradova, što je ukupno 556jedinica lokalne samouprave. Posebna priča je sa 21 županijom, koje imaju popriličnu koncentraciju vlasti.

Već iz ovih podataka je vidljivo da je demokratizacija u ovom slučaju shvaćena i primenjena preširoko, pogotovo što mnoge od tih novonastalih minijaturnih opština nemaju dovoljno prihoda ni da pokriju plate svojih službenika, a kamoli za nešto više. Žive, naravno, pretežnim delom na račun državnog budžeta, a kako je njega aktuelna ekonomska kriza temeljito ispraznila u nastojanjima da se uštedi gde god je to moguće, na red je došlo i preispitivanje opstanka tolikog broja jedinica lokalne samouprave, odnosno opština i gradova.

Kako je ovih dana saopštila potpredsednica vlade i čelnik HSLS-a Đurđa Adlešić, članovi vladajuće koalicije (HDZ, HSS, HSLS i SDSS) složili su se u načelu da se taj preveliki broj opština i gradova smanji prema objektivno utvrđenim kriterijumima, a tome će prethoditi analiza koju će posle letnjeg odmora izvršiti stručna radna grupa koja tek treba da se formira.

„HSLS već dugo ukazuje na nužnost ukidanja malih, nepotrebnih opština, čiji izvorni budžet ne pokriva ni plate zaposlenih u opštinama. Na poslednjem međukoalicijskom sastanku najzad smo dobili punu podršku svih partnera, pa ćemo na jesen krenuti s tim poslom”, kaže ona i napominje da je „okvirno dogovoren i osnovni kriterijum prema kojem će se odlučivati koja lokalna jedinica ima, a koja nema smisla”. Dogovoreno je, naime, da opštine i gradovi kojima plate zaposlenih u lokalnoj samoupravi prelaze 40 odsto njihovog izvornog budžeta ne ispunjavaju svoju svrhu i biće ukinuti.

Iako ozbiljan posao oko utvrđivanja „viška opština” tek predstoji, već prema sadašnjim procenama smatra se da će tako biti ukinuto oko 150 ovih lokalnih jedinica širom Hrvatske. Sa gradovima će biti nešto teže, pa se to ostavlja za drugu fazu reorganizacije lokalne samouprave, a na kraju će na red doći i same županije, što će biti i najteži deo te reforme.

Oko toga se, naime, već duže vreme vode polemike i lome politička koplja, jer ta tema je tesno povezana sa regionalizacijom, odnosno decentralizacijom vlasti u celoj Hrvatskoj, koja je sada i pored velikog broja lokalnih jedinica u stvari ustrojena kao čvrsto centralistička država. Čak znatno tvrđe nego što je to bilo u vreme SFRJ, kada je pojedinim delovima RH ostajalo osetno više novca na raspolaganju nego što je to posle osamostaljenja države. Do sada su se tome javno suprotstavljali i pretili uvođenjem autonomije jedino u Istri, ali je ta ideja sada znatno proširena i u druge delove Hrvatske.

Sa konkretnim predlogom u vezi s tim ovih dana je izašla Hrvatsko socijalno-liberalna stranka čija čelnica Đurđa Adlešić kaže: „Naš je stav da županije treba ukinuti i uvesti pet regija. O tome još nije postignut dogovor u vladi.”

Neće baš ići glatko ni s ukidanjem premalih opština iako je osnovni sporazum partnera u vladi postignut, jer – kako se ukazuje – osnivanje tih opština je u stvari „čedo” političkih stranaka, koje su preko njih nagrađivale svoje aktiviste na terenu i tamo im osiguravale posao. To je moglo dok je država bila neiscrpna „krava muzara”, ali je takvo vreme očito prošlo. Prema nekim procenama najveći gubitnici kod ukidanja takvih opština biće HDZ i HSS, koji drže vlast u najviše malih opština.

Dodatnu osetljivost ovoj temi daje i činjenica da je među takvim opštinama i više onih u kojima je vlast oformila srpska manjina i predstavljaju određeni vid zaštite njihove opstojnosti na područjima koja su u proteklom ratu teško devastirana, a većinsko srpsko stanovništvo praktično uklonjeno.

Radoje Arsenić