Problemi koji zabavljaju i leče

Vršac – U vršačkom hotelu „Srbija“ održani su deveti Susreti enigmata Srbije. Na trodnevnom skupu okupilo se šezdesetak sastavljača zagonetaka, pitalica, anagrama, skrivalica, ukrštenica, rebusa, među kojima je bilo i desetak učesnika iz Republike Srpske i Makedonije.

Na našim prostorima „gimnastika uma i igrarija duha“, kako se enigmatika kvalifikuje, vekovima su se baštinile u riznici narodnog stvaralaštva, a prvi pisani trag datira iz 1820, kada je Dimitrije Davidović zagonetke nepoznatog srpskog autora objavio u svom listu „Zabavnik“, štampanom u Beču.

– Prva moderna ukrštenica objavljena je u Novom Sadu 1924. godine, a četiri godine kasnije u Beogradu je počeo da izlazi i prvi naš enigmatski list „Zagonetka“. Malo je poznato da je Branislav Nušić objavljivao rebuse u somborskom „Golubu“, a zagonetke su sastavljali Radoje Domanović, profesor Đorđe Natošević, Jovan Jovanović Zmaj... – kaže za naš list Miroslav Lazarević, predsednik Udruženja enigmata Srbije.

Kao što običaj nalaže, vršački skup enigmata je znatno vreme posvetio stvaraocima grada domaćina u ovoj oblasti. Tako je istaknuto da je i veliki komediograf Jovan Sterija Popović bio enigmata. On je u Budimu, u tri navrata, od 1830. do 1835. godine, objavljivao pitalice u publikaciji „Kalendari Vinka Lozića“ (to ime je bilo Sterijin pseudonim). Potom, vršačka učiteljica i književnica Jelka Gerdec bila je krajem 19. veka najpoznatiji sastavljač zagonetki na srpskim prostorima, a sredinom prošlog veka, tačnije 1958, Vasko Popa objavljuje zbirku narodnih umotvorina „Od zlata jabuka“, u kojoj je istraživao veze poezije i narodnog zagonetanja. Trenutno, najaktivniji enigmata u Vršcu je Petar Jovović, saobraćajni inženjer.

Kako je na kraju trodnevnog skupa zaključeno, srpska enigmatika ima budućnost, mada ne i odgovarajući tretman i status u društvu. To je ozbiljno stvaralaštvo, istaknuto je, koje podrazumeva da je autor obrazovan, informisan, inventivan, načitan, inteligentan, strpljiv, pronicljiv, uporan...

– Udruženje novinara Srbije je našem „Leksikonu srpskih enigmata“ dodelilo godišnju nagradu „Žika Milovanović“ za doprinos istoriji štampe i novinarstva, a leksikon je označen kao kapitalno delo – ističe Miroslav Lazarević, dodajući da u Srbiji trenutno ima 250 aktivnih enigmata, a najmlađa među njima je dvanaestogodišnja Beograđanka Jelena Kašić.

Enigmate okupljene u Vršcu bavile su se još jednim značajnim pitanjem savremenog doba, a to je da li će računari njihovu „gimnastiku uma“ poslati u istoriju. Opšteprihvaćeni zaključak je da „nema zamene za inteligenciju“, odnosno da je kompjuter u stanju samo da reciklira postojeće enigmatske zadatke, tj. da „smišlja“ samo na osnovu već poznatih umotvorina, kao što je to slučaj kod rasprostranjenih računarskih šahovskih programa.

U prilog ovakvom zaključku, enigmata Novo Zekić iz Olova nam je ispričao jednu anegdotu:

– Kada su jednog francuskog likovnog umetnika pitali da li će fotoaparat zameniti slikarstvo, on je uzeo aparat u ruke i, nakon što ga je dobro osmotrio, odgovorio: „Zar vi, stvarno, mislite da nešto ovakvo može da uništi portretiste!?”

Jovica Danilović

-----------------------------------------------------

Sedativ iz devedesetih

Na vršačkim Susretima enigmata Srbije istaknuto je kako je i naučno dokazano da sastavljanje i rešavanje enigmatskih zadataka predstavlja branu sklerotičnim promenama i pojavi šloga, jer stalna misaona aktivnost dovodi do veće prokrvljenosti mozga. Uostalom, kako je na ovim prostorima uočeno tokom mučnih devedesetih godina, enigmatika je bila najblagotvorniji sedativ....