Dokle sežu zrenjaninski lagumi

Zrenjanin–Grad u središtu Banata ne prostire se samo na reci Begej, već i duž hodnika koji se prepliću ispod čitave varošii vode čak do –Novog Sada! Takvu priču o podzemnim prolazima, odnosno lagumima, u žižu pažnje stavio je nedavno profesor istorije Slavoljub Grozdanov, a znatiželjnim novinarima je pokazao i ulaz u jedan od hodnika u samom centru, to jest u Gradskoj bašti, najlepšem parku u Zrenjaninu.

Prema mišljenju ovog istoričara, lagumi su ostaci nekadašnje Bečkerečke tvrđave, koja je izgrađena oko 1527. godine. Slična građevina se može videti na muralu u pomenutoj Gradskoj bašti, gde je slikar Viorel Flora naslikao utvrđenje, ali po uzoru na Temišvarsku tvrđavu, jer o ovdašnjoj nisu sačuvani nikakvi tragovi.

–Svaka tvrđava je imala podzemne kanale, kako bi stanovnici mogli da se povuku pred neprijateljem, pa ni Bečkerečka tvrđava nije bila izuzetak, i mislim da bi lagumi pod gradom trebali da se ispitaju, jer predstavljaju veliki turistički potencijal Zrenjanina, o čemu bi morala da brine opštinska turistička organizacija – ističe Grozdanov, upozoravajući da bi istraživanju trebalo da se pristupi oprezno, zbog opasnosti od prisustva opasnih gasova u hodnicima.

Međutim, u Turističkoj organizaciji opštine Zrenjanin su malo začuđeni tolikim insistiranjem profesora Grozdanova da se podzemni hodnici iskoriste za privlačenje turista.

– On je do pre dve godine bio predsednik našeg Upravnog odbora, ali zvanično nije iznosio takve ideje niti je pokretao inicijative za tako nešto. To i nije posao turističkih radnika. Oni nigde u svetu ne grade ono što bi trebalo pokazati, već nude gotove proizvode – kaže za „Politiku” Marica Kosanović, zadužena u zrenjaninskoj TO za kontakte s javnošću.

U Narodnom muzeju kažu da je istorijska činjenica da je Zrenjanin imao tvrđave:

– Jedna je podignuta 1527, a druga, u obliku pentagrama dva i po veka kasnije i u njoj se nalazila džamija. Nema sumnje da su se u okviru tih utvrda nalazili i podzemni hodnici, ali oni nisu bili tako dugački, ali ni prostrani da bi mogli da služe u turističke svrhe, kaže istoričar Branko Onjin.

Zoltan Baba, zrenjaninski hroničar koji godinama istražuje poreklo gradske arhitekture, bavio se i nekadašnjim utvrđenjima a za „Politiku” kaže da ne treba sve podzemne hodnike povezivati sa vojnim utvrdama:

–O tome svedoči i cigla kojom je obložen podzemni hodnik u dvorištu Gradske kuće. Ta cigla je kao građevinski materijal nastala kasnije, u 16. veku se nije ni proizvodila – kaže Baba, koji takođe sumnja da bi zrenjaninski lagumi mogli da se koriste u turističke svrhe.

I Baba i Onjin smatraju da je najveći deo laguma nastao početkom 19. veka, nakon katastrofalnog požara u kome je izgoreo čitav centar grada. Poučeni tim iskustvom, meštani su nakon toga svoje kuće povezivali podzemnim prolazima, kako bi imali odstupnicu, ako opet izbije velika vatra.