Grinevald 21. veka

Četiri godine je prošlo od velike (četvorodelne) beogradske izložbe Vladimira Veličkovića koja je svojom koncepcijom premostila vreme između prethodne monografske postavke (1986), takođe u galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti. Veličkovićeva intenzivna umetnička karijera na međunarodnoj umetničkoj sceni je vrlo uspešna, od 1966. godine on je stalno nastanjen u Parizu; sve vreme su veoma žive i njegove veze sa rodnim Beogradom i jugoslovenskim kulturnim prostorom. Sredinom 60-ih godina njegov slikarski jezik približio se evropskoj novoj figuraciji i u tim estetskim okvirima utemeljena je poetika Veličkovićevog celokupnog opusa.

Neosporno, u pomenutom spletu okolnosti, i ličnom izboru, moguće je razumeti autorov postojani afinitet za figuraciju kao i angažovani stav koji je u kritici cenjen kao čin velike moralne hrabrosti. Sa velike liste priznanja izdvojili bismo izbor u članstvo Srpske akademije nauka i umetnosti, "Politikinu" nagradu (1984) i, odnedavno, članstvo u Francuskoj akademiji. U kontekstu prilika u kojima se ovde živelo, posebno tokom 90-ih godina, Veličković je prihvatao i određeni društveni angažman; kao altruista pokazao je puno dobre volje da razume i pomogne mlade umetnike a imao je sluha i za akcije inicirane u domovini; pomagao je ne štedeći trud ni zavidnu profesionalnu poziciju.

Novi Veličkovićevi radovi predstavljeni u Narodnom muzeju u Zrenjaninu potvrđuju davno uočenu osobinu da je on ličnost velike stvaralačke energije čija doslednost i agilnost zaista imponuju, bez obzira na kritičarske afinitete. Ostajući u svom prepoznatljivom tematskom krugu, Veličković i u novim radovima nastavlja da istražuje tragične posledice 20. veka koje se projektuju kao vizije permanentnog stradanja, katastrofe, propasti. Kao svedok ali i učesnik u isto vreme, Veličković jakim vizuelnim metaforama proverava patologiju agresije, zločina i mučenja u kojima, bez obzira na vremenski kod, nema razlike između mita o Sizifu, Tezeju, Prometeju, Hristu ili savremenom ratniku, teroristi, građaninu. Nova izložba je koncipovana kao potvrda logičnog vremenskog, problemskog i idejnog kontinuuma u ovom opusu. Reč je o slikaru velike produkcije koji nastoji da jednom osvojena rešenja ne postanu manir, da etički momenat slike ne pobedi estetički, i da je izložba samo jedan rad u procesu, vreme velikih i neprestanih samo/refleksija.

Izložba u Zrenjaninu počinje slikom "Izlaz" iz 1988, čija je dobro poznata muralna verzija na zidu Filozofskog fakulteta u Beogradu učestvovala u studentskom protestu 1996. Nekoliko slika iz ciklusa "Rane", koji je nastajao pod neposrednim pritiskom nesreća koje su obeležile život u našoj zajedničkoj domovini, nastavlja ovaj izbor a mali i veliki formati dobro su uritmovani u nevelikoj galeriji stvarajući utisak koncentrovane energije i/ili teskobe. Upadljivi naslovi slika "Gavran", "Požar" i "Opasnost" potenciraju ep o ništavilu biblijskih razmera i njegovo neprestano ponavljanje. Najnoviji crteži i slike posvećeni su Grinevaldu u čijoj čuvenoj slici "Raspeće", i patetici pozne gotike, Veličković dodiruje samu suštinu ezgistencijalnog opstanka i hronologiju nestajanja i smrti.

Među opštim mestima Veličkovićeve umetnosti izdvajaju se: slikarstvo zasnovano na kontrastima crne, bele ili sive boje, opsesivnost figurom i prostorom, i tematski okvir koji varira između raspeća, stratišta, gubilišta, skoka, pada. Poput kakvog scenografa koji priprema kulise za predstavu Apokalipse, Veličković je u novim slikama "Rane" i "Grinevald" zamenio svečane crno-bele gradacije sfumatoznom atmosferom ugašenih tonova a na sceni, bez obzira na dimenzije platna, u sekvencama se nižu prizori različitih ekstremnih situacija; u isto vreme, nevidljiva ruka dželata ostavlja rane po telu-trupu, glavi, ruci.

Halucinantne vizije straha, koje savremeni inkvizitori ostavljaju za sobom, potencirana je ispražnjenim prostranstvom na čijoj ivici horizonta besni požar. Lazurne zemljanocrne gradacije na gotovo skicuozan način definišu prostor u kojem zatičemo ostatke ljudskog tela, ptice grabljivice ili vatru koja, kao saveznik tlačitelja, kao simbol i antipod, može da ukine sadašnjost a nekad i budućnost. U ovakvoj organizaciji prostora slike, brzina gesta i njegova težina nivelišu nivo ekspresije, preteću atmosferu i napetost, rezignaciju, patos, dokumentarnost scenskog.