U Teslinu čast

Premijerom opere "Ljubičasta vatra" američkog kompozitora Džona Gibsona ansambl beogradske Opere je, u saradnji sa gostima iz SAD i u koprodukciji sa BELEF centrom, postao činilac višednevne proslave koja se povodom obeležavanja 150-godišnjice od rođenja Nikole Tesle odvija širom sveta. Tako je, upravo na rođendan čuvenog naučnika (9. juli), scena Narodnog pozorišta u Beogradu predstavljala centar veoma zanimljive umetničke transpozicije fascinantne naučne i životne priče velikog naučnika i, istovremeno, mesto susreta i međusobnog prepoznavanja kreativnog istraživačko-naučnog procesa, s jedne, i njime podstaknutog umetničkog čina, s druge strane.

Ova jednočina "multimedijalna opera o Nikoli Tesli" prvi put je izvedena na Univerzitetu Templ (SAD) u februaru 2004. Libreto je napisala Mirijam Zajdel, kombinujući originalni tekst, citate književnih dela J. V. Getea i M. Tvena, navode novinskih naslova i članaka i adaptacije Tesline privatne prepiske, njegovih sopstvenih napisa, kao i dela "Povratak golubice" Margarete Storm, Tesline mlađe savremenice koja je zastupala tezu o naučnikovom vanzemaljskom poreklu. Na takav način je stvorena slojevita intertekstualna literarna mreža koja je kompozitoru pružila plodnu osnovu za muzičku nadgradnju, ostvarenu postminimalističkim muzičkim jezikom. Libreto opere bio je provokativan i za rediteljska rešenja Terija O’Rajlija koja se oslanjaju na najbolja dostignuća savremene operske režije.

Opera "Ljubičasta vatra" sadrži šest scena. Za prve tri scene karakteristična je ekspozicija glavnih likova: Nikole Tesle, bele golubice – Tesline omiljene "sagovornice iz prirode" i svojevrsnog alter-ega, i Katarine Džonson, Tesline najintimnije prijateljice. Pri tome, lik bele golubice dat je u dva medija: glasovnom i telesno-plesnom. U zapletu, u četvrtoj sceni, ostvaren je efektan dramaturški prelom: pohvale Teslinog prijatelja Marka Tvena – u ne uvek razgovetnom izvođenju Ivana Tomaševa, bas – i zadivljene reakcije prisutnih (hor) prekida ulazak Margarete Storm, koja svedoči o posledicama Teslinih istraživanja. Njen nastup je potcrtan zvučnom i vizuelnom aluzijom na lik Bizeove Karmen, što je kontraalt Ana Lačković u svom nastupu ispravno osetila i realizovala.

Tokom opere, a prevashodno u pomenutoj sceni, tri glavna lika prolaze kroz intenzivan unutarnji psihološki razvoj i promenu međusobnog odnosa koji kulminira u petoj sceni opere. Tako se, od monologa u prvoj sceni, preko imaginarnog dijaloga sa golubicom u drugoj, neostvarene komunikacije sa Katarinom u trećoj, suočavanja sa javnošću u četvrtoj i petoj, može pratiti postepeno uzmicanje Nikole Tesle od stvarnog sveta i njegov prelazak u neke druge sfere egzistencije strane običnom čoveku u poslednjoj sceni opere. Na to simbolički upućuje telesna smrt bele golubice (u plesnoj realizaciji Džoane Koce) i nastavak njenog života "usred oblaka … snova … i tame" ozvučen nematerijalnim čistim anđeoskim glasom u interpretaciji Dragane Tomić. Odlučnost i nepokolebljivost Teslinog puta, komentarisanu u toku same radnje u deonici reportera (Nenad Nenić, bariton), izuzetno je postojano i sigurno dočarao Skot Marfri, tenor. U nastupu Dragane Stanković posebno je suvereno i izražajno bila ostvarena Katarinina transformacija od brižne prijateljice do sumnjom, nepoverenjem, čak i mržnjom, obuzete žene.