Na svetim vodama Lima

Prijepolje – Po planinskim prostranstvima, zabitima i bespućima Polimlja i Pešteri krstare poslednjih godina naučnici uključeni u istraživački projekat nazvan „Na svetim vodama Lima”. Obilaze oni ove terene, da istraže i sačuvaju prebogato, a nedovoljno znano kulturnoistorijsko nasleđe ovog područja. Da od propadanja i zaborava otrgnu mnoge spomenike pravoslavne i islamske kulture.

Sve se to obavlja u organizaciji Muzeja u Prijepolju koji je u multidisciplinarni projekat „Na svetim vodama Lima”, u kome učestvuje 18 naučnih radnika, zakoračio još 1996. godine. Tragajući za nasleđem i vrednostima duž celog toka ove reke, od Prokletija do ušća Lima u Drinu, kroz tri države(Srbija, Crna Gora i BiH), naučnici su ostvarili vredne rezultate. Obnovljeni su i zaštićeni srednjovekovni manastiri Davidovica iz 13. veka i Kumanica iz 14. veka, a novi život otpočeo je i donedavno porušeni spomenik islamske kulture Jusovića kula. Istraženo je i sačuvano i niz drugih spomenika, prikupljeno mnoštvo vrednih saznanja, održano nekoliko naučnih skupova. Projekat finansira Ministarstvo za kulturu Srbije, a treba da bude završen do 2014. godine.

Ključni čovek projekta, direktor Muzeja u Prijepolju Slavoljub Bato Pušica, kaže za „Politiku” da je u poslednje dve godine mnogo toga značajnog istraženo na području gornjeg i srednjeg Polimlja:

– Pretprošle godine u gornjem Polimlju detaljno smo rekogniscirali terene Bihora, preko sela Goduše, Jagoča i Spasovca, sve do Savinog Bora i Kruščice gde smo pronašli deo starog puta za Đerekare na Pešteru. U Crnči smo zatekli ostatke porušenih zidova i temelja srednjovekovne crkve. U selu Raduliću je štrčalo porušeno minare džamije zaraslo u gusto šiblje, koje je našim angažovanjem arheološki istraženo. Na lokalitetu Sokolovac zatičemo ostatke srednjovekovne crkve sa fragmentima freskopisa u oltarskom prostoru i pokušaj neuspele rekonstrukcije, koju je neko, srećom, zaustavio. U blizini su ostaci antičkog lokaliteta i zaselak Osmanbegovo selo (nekad Petrovo selo), gde je na seoskom groblju zarušena srednjovekovna crkva. Brojne spomenike istraživači su uočili na prostoru nekadašnje srednjovekovne župe Ljuboviđe, između Berana i Bijelog Polja, gde su crkve iz 19. i 20. veka sa značajnim ikonostasima i ikonama, kao i stara groblja u narodu poznata kao grčka i latinska. Istraživanja u gornjem Polimlju završili smo u bjelopoljskom kraju sa dragocenim zapisima o narodnim običajima, verovanjima i večitim seobama naroda odavde – sumira Pušica.

Prošla godina minula je u istraživanjima na području Starog Vlaha, od Kladnice preko Sugubina i Fijulja do Sjenice. Na tom potezu registrovani su islamski spomenici, pre svih džamije, stara mezarja (groblja) i mesta gde su bili hanovi na trgovačkim putevima. Posebno su obrađene i crkve u selima Gonju, Gornjim Lopižama, Brnjici, kao i stara sjenička crkva. Zabeleženi su etnogeneza i običaji kod Bošnjaka muslimana i pravoslavnih Srba u tim selima. Zahvaljujući istraženom, krajem prošle godine organizovan je naučni skup „Gornje Polimlje i Pešter od antike do novog veka”.

Istraživanja Pešterske visoravni, napominje Slavoljub Pušica, tek predstoji u naredne dve godine, a naučnici treba detaljno da prouče vredno kulturnoistorijsko nasleđe koje je do sada samo fragmentarno istraživano.