Sandžak i(li) Raška

Sandžak kao federalna jedinica u zajednici sa Srbijom ili sa Crnom Gorom trenutno je, izgleda, samo san predsednika Narodnog pokreta Sandžak Džemaila Suljevića. Sudeći po reakcijama predstavnika vodećih bošnjačkih partija u Srbiji, ponovljena inicijativa lidera stranke, koja ima nekoliko odbornika u skupštinama Sjenice i Tutina, nema ozbiljniju podršku među Bošnjacima u Srbiji.

Njegovu ideju, o kojoj je već dosta govorio uoči crnogorskog referenduma o nezavisnosti, jedan poznatiji bošnjački političar iz Novog Pazara kratko je prokomentarisao: "Suljević je čovek koji voli da crta mape". Suljević, koji je 90-ih godina prošlog veka bio u Stranci demokratske akcije Sulejmana Ugljanina i poslanik u Skupštini Srbije, danas je jedan od predvodnika struje koja zagovara opstanak Sandžaka u "avnojskim granicama" (šest opština u Srbiji i tri u Crnoj Gori).

Međutim, Esad Džudžević, predsednik Izvršnog odbora Bošnjačkog nacionalnog saveta i poslanik Liste za Sandžak u republičkom parlamentu, ističe da su Bošnjaci zadovoljni početkom ostvarivanja svojih manjinskih prava, a taj početak se, prema njegovim rečima, slučajno ili namerno, poklapa sa mandatom aktuelne vlade, sa kojom je uspostavljen "relativno dobar odnos". Cilj Bošnjačkog nacionalnog saveta je ostvarivanje nivoa prava kakav imaju vojvođanske manjine. Tek kad se dostigne taj nivo, smatra on, Bošnjaci kao "ravnopravan, integrativan subjekt" mogu da uđu "u utakmicu koja se zove implementacija principa evropskog regionalizma u našoj državi". Predstavnici stranaka za koje glasa većina Bošnjaka u Srbiji, danas govore upravo o tome – evropskom regionalizmu i regionalnoj samoupravi za Sandžak, sa željom da se zadrži veza sa oko 90.000 Bošnjaka u Crnoj Gori kroz evropske modele prekogranične saradnje.

"Region Sandžaka u Srbiji može da doprinese povezivanju Srbije sa Crnom Gorom, ali i sa BiH. Treba uvažavati političku realnost – Bošnjaci mogu da budu most između rascepkanih delova bivše SFRJ, samo treba malo razuma. A Vlada Srbije ne čini ništa da spreči političku krizu u Sandžaku – raspuštanjem SO Novi Pazar i Sjenica, kao i nepriznavanjem rezultata referenduma za opoziv Sulejmana Ugljanina čak je i doprinela tome", ističe Mirsad Jusufović, portparol Sandžačke demokratske partije Rasima Ljajića.

Priča o regionalizmu došla je posle zahteva za autonomiju Sandžaka iz već pominjanih 90-ih godina, zbog kojih se i danas mnogi na spominjanje Sandžaka – štrecnu. Džudžević navodi da je to tada bio legalan i legitiman zahtev, kao odgovor na represiju Miloševićevog režima. Ipak, mnogi Srbi radije koriste naziv Raška oblast. Kada je početkom meseca u prijepoljskom listu "Polimlje" objavljen tekst u kome se aktuelizuje pitanje statusa i imena Sandžaka, oštro je reagovao Opštinski odbor Demokratske stranke Srbije, ističući da se "falsifikuju istorijske činjenice, za neupućene i zanesene serviraju laži o istoriji i sudbini Sandžaka", uz istorijska podsećanja da je na tom prostoru nastala prva srpska država – Raška, te da nije normalno da se koriste nazivi koje su za to područje koristili turski i austrougarski okupatori.

Zaista, nekako se uvrežilo da se pri spominjanju pitanja Sandžaka misli samo na Bošnjake, a zaboravlja se na činjenicu da je ukupan odnos Srba i Bošnjaka u Novom Pazaru, Sjenici, Tutinu, Prijepolju, Priboju i Novoj Varoši praktično pola-pola i da svi dele sudbinu građana siromašne i nerazvijene oblasti.

Na ovu primedbu Esad Džudžević kaže da će regionalna samouprava Sandžaka zaista biti realna onog trenutka kada je prihvate svi građani Sandžaka, kada bude u ekonomskom, političkom i svakom drugom interesu svih građana. On dodaje da je sam naziv te buduće samouprave tehničko pitanje. "Nikom ne bi moglo da smeta ako na tabli stoji latinicom ispisano Sandžak, a ćirilicom Raška oblast – važan je sadržaj, kvalitet te regionalne samouprave", kaže Džudžević.

Komentarišući Suljevićevu inicijativu, Mehmet Slezović, kopredsednik Sandžačkog intelektualnog kruga i bivši poslanik G17 plus u Skupštini SCG, smešta je u kontekst kampanje za lokalne izbore u Novom Pazaru i Sjenici. Slezović kaže da je ono o čemu priča Džemail Suljević "anahrono i pomereno iz realnosti i nema neku političku težinu". "Samom činjenicom da je Crna Gora postala nezavisna država stavljena je tačka na ovo pitanje. Više to nije stvar jedne regije, nego pitanje međunarodne granice. Zaista su učinjeni neki krupni koraci u integraciji Bošnjaka u demokratske institucije i procese u Srbiji i to je neki putokaz kojim Sandžak danas ide i teško je očekivati da taj proces krene u nekom drugom pravcu", ističe Slezović.