Žrtve diktature proletarijata

Od našeg specijalnog izveštača
Venecija, Lido – Van venecijanskog glavnog programa, ali zato ništa manje u središtu pažnje publike i kritičara, bila su u poslednja dva dana i filmovi „Cirkus Kolumbija” bosanskohercegovačkog scenariste i reditelja Danisa Tanovića („Dani autora”) i „Tata” slovenačkog autora Vlade Škafara („Nedelja kritike”).

Tanovićev novi film, s kojim je otvoren ovogodišnji Sarajevo film festival pa u Veneciju nije stigao posve „nevin”, nastao je prema motivima istoimene knjige novinara Ivice Đikića i priča o nekoliko nedelja pred sam početak rata u Bosni i Hercegovini i totalnog raspada Jugoslavije.

Ovo poslednje je, zapravo, samo okvir za porodičnu dramu sa hepiendom u čijem su središtu Hercegovci – Divko (Miki Manojlović), povratnik iz Nemačke, koji izbacuje iz rodne kuće otuđenu suprugu Luciju (Mira Furlan) i sina Martina (Boris Ler), pa se useljava sa Azrom (Jelena Stupljanin), znatno mlađom ženom s kojom već dugo živi, i crnim mačkom, miljenikom Bonijem, za kojeg je izuzetno vezan. Tu su još i Luciji i Martinu veoma blizak, oficir JNA Savo (Svetislav Goncić) i novoizabrani načelnik sela Smokvice Donje (Milan Štrljić), kao i čitava plejada veoma koloritnih likova koji različito reaguju na činjenicu da se političko-ratna situacija zahuktava, dok se Divkovi porodično-stambeni problemi zapliću i raspliću...

Sve u svemu, Tanović je napravio staromodan film, u tradiciji jugoslovenskih klasika, namenjen pre svega publici i ispred velikog i ispred malog ekrana. Film koji nije savršen, ali je i posve drugačiji od svega što je do sada Tanović radio (ovo je vrlina, a ne mana), sa izvanrednim odabirom glumaca koji su mu glavna motorna snaga, doteranim vizuelnim prosedeom i besprekornom produkcijom. Svečanoj projekciji, osim plejade producenata i Tanovića, prisustvovali su i Miki Manojlović (dobio je najveći aplauz) i glumac Boris Ler koji u filmu igra Mikijevog sina... U nastanku „Cirkusa Kolumbija” kao koproducent učestvovalo je i Ministarstvo za kulturu Srbije.

Slovenački film „Tata” Vlade Škafara, debitanta u igranom filmu ali iskusnog dokumentariste i dugogodišnjeg kustosa Slovenačke kinoteke, prijatno je iznenadio svojom liričnošću i impresionizmom. Kroz priču o ocu i sinu koji jedan idilični letnji dan provode u prirodi, Škafar se bavi i socijalnim problemima u Sloveniji (otpušteni radnici slovenačke fabrike „Mura”), pozicionirajući svoj film između eksperimenta i fikcije...

U glavnom takmičarskom programu u poslednja dva dana, u prvi plan su, svaki na svoj način, izašla i dva kineska filma. „Detektiv Di i fantomski plamen” veterana Cui Harka je visokobudžetski istorijsko-kriminalistički spektakl namenjen dobroj bioskopskoj zabavi i svima onima koji vole kung-fu vratolomije i atrakcije.

S druge strane je „Jama”, debitantsko igrano delo vrsnog dokumentariste Vanga Bina, ujedno i „film iznenađenja” 67. Mostre (običaj koji je svojim dolaskom na čelo festivala uveo Marko Miler) i 23. takmičar za „Zlatnog lava”. Film koji se minimalističkim dramskim sredstvima a snažnim vizuelnim atributima bavi mračnom kineskom prošlošću – posledicama Kulturne revolucije.
Vangovi filmski junaci su kineski intelektualci i seljaci koji su zbog nepoštovanja i „izdaje” diktature proletarijata, kao „desničarski otpadnici”, proterivani u logore za prevaspitavanje u oblast pustinje Gobi gde su živeli u jamama i umirali od hladnoće i strašne gladi. Prošlost je u Vangovom filmu čak brutalno ogoljena, atmosfera i svakodnevni događaji slični su onima u sibirskim gulazima i jugoslovenskom Golom otoku, a poruka generacijama koji ovaj deo istorije ne pamte, sasvim je jasna. Ne povratilo se.

Među filmove težeg sadržaja svakako spada i 160-minutni film epohe „Crna Venera” venecijanskog laureata Abdelatifa Kešiša, francuskog reditelja marokanskog porekla. Uz stilske bravure i estetiku teatra, Kešiš se bavi istinitom pričom, sudbinom crnopute Južnoafrikanke Sarči Bartman koju su početkom devetnaestog veka, u krajnje neljudskim i ponižavajućim uslovima eksploatisali, pokazujući je po Londonu i Parizu kao divlju „afričku zver” i čuvenu „Otentot Veneru”. Kešiš neprestano ispituje publiku, zahtevajući od nje da istraži sopstveni odnos prema različitosti i humanosti. Impresivan film.

Pošto smo ga videli kao odbeglog avganistanskog zarobljenika u filmu Jiržija Skolimovskog „Suštinsko ubistvo” i kao autora 13-minutnog filma „Agent”, američki glumac, reditelj, producent, montažer i kompozitor – Vinsent Galo pojavio se i u glavnom takmičarskom programu Venecijanskog festivala i kao kompletan autor crno-belog filma „Obećanja ispisana na vodi”, u kojem je pokazao i koliko je lep i koliko je pametan. Reč je, naime, o totalnom Galovom egotripu, filmu koji bi možda bio zanimljiv da nešto slično nismo već videli kod majstora Džima Džarmuša i Vejna Venga...