U zagrljaju Alpa i Jadrana

Uprkos maloj površini koju zauzima, na teritoriji Slovenije se kroz istoriju razvijalo više oblika tradicionalne arhitekture. Shodno geografskim karakteristikama prostora na kojima su nastale, možemo razlikovati četiri grupe narodnog neimarstva – kuće primorskog karaktera koje se razvijaju u obalskom pojasu, kuće slične onima vojvođanskog tipa u istočnim i jugoistočnim delovima zemlje, gorenjske kuće u podnožju planinskog dela i kuće karakteristične za centralni deo Slovenije.

Kuće planinskih predela, koje se mogu smatrati najrazvijenijim oblikom tradicionalnog graditeljstva, pripadaju opštem tipu alpske arhitekture koja se takođe može susresti širom Francuske, Švajcarske, severne Italije i Austrije, ali se zahvaljujući specifičnostima koje se javljaju na ovim prostorima mogu izdvojiti u zasebnu, originalnu vrstu.

Smatra se da je u periodu srednjeg veka najzastupljeniji bio oblik kuće u vidu jednodelne prostorije, uglavnom od drveta. Od 16. veka struktura kuće počinje da se menja i usložnjava. Vrši se podela kuhinjskih i dnevnih prostorija – hiše, najpre u vidu dve odvojene jedinice, dok se kasnije ova dva prostora povezuju još jednom sobom u funkciji predsoblja – „vežom”. Dodavanjem zasebnog odeljenja za spavanje – „kamre” na prethodnu kompoziciju stvoren je osnovni oblik gorenjske kuće, lako prepoznatljiv u svim starijim objektima. Ovaj osnovni oblik kasnije je dodatno bio složeneniji dodavanjem novih prostorija, najčešće tako što su se sa suprotne strane „veže” dodavale još jedna soba i ostava. Tradicionalna kuća se tokom vremena razvijala i na vertikalnom planu, gde je prostorija od naročitog značaja bio tavan, na kome su se često čuvali proizvodi značajni za domaćinstvo.

Najstariji tipovi ovih kuća građeni su od drveta, materijala koji je bio lako dostupan u neposrednom okruženju. Kod centralnog dela kuće „hiše” drvo se zadržalo kao osnovni gradivni materijal i kasnije, dok su ostali delovi mogli biti građeni i od drugih materijala, obično kamena.

Prikaz gorenjske kuće veoma je slikovit sa prostorno razuđenim oblicima, raznim materijalima i dekoracijama u drvetu i kovanom gvožđu. Naročito slikovito deluje visoko potkrovlje sa čeonim galerijama, koje su služile za sušenje prinosa koji nisu mogli biti ostavljani vani zbog kišnog vremena. Dekoracija je bila zastupljena i na pojedinačnim elementima, pa su dovratnici i prozorski okviri na kamenim zidovima obrađivani u stilskim profilima, a daščane ograde galerija i kalkanske zidne ispune profilisane su geometrijskim kompozicijama.