Beč rešava tajne Petrovaradina

Novi Sad – Kopije starih mapa Petrovaradinske tvrđave i njenog Podgrađa tokom 18. i 19. veka, stigle su iz Državnog arhiva u Beču u Novi Sad. Reč je o dokumentima koje je još pre 77 godina (1933) gradu ponudio austrijski istraživač Rudolf Šmit, ali je tadašnja vlast odbila da ih plati. Iako predstavlja neprocenjivo kulturno dobro, druga po veličini fortifikacija u Evropi (odmah iza Verdena), još uvek se ne nalazi na Uneskovoj listi zaštićenih građevina, a prepreku je upravo činio nedostatak detaljnih planova.

Na dvadeset dokumenata prikazan je kompleks Petrovaradinske tvrđave, izgradnja pojedinih zgrada sa profilima, tokovi Dunava, ali i događaji iz tog perioda, poput skice bitke iz 1716. godine. Inicijativu istraživača Šmita oživeli su predsednik Skupštine grada Novog Sada Aleksandar Jovanović i direktor Novosadskog istorijskog arhiva Bogoljub Savin, koji su pre godinu dana obišli bečke arhive. Grad očekuje da će se u narednom periodu iz Austrije pribaviti još oko 200 planova i skica.

– Dobijanjem ovih dokumenata polako ulazimo u dubinu istorije Novog Sada, Petrovaradina, Tvrđave i Podgrađa. Oni će pomoći stručnjacima u zaštiti, konzerviranju i restauraciji objekata, a sve to treba da dovede do krajnjeg cilja: da Petrovaradinska tvrđava od države dobije status spomenika od izuzetnog značaja, a potom da bude zaštićena i od strane Uneska – ističe predsednik gradskog parlamenta Aleksandar Jovanović.

Republičkoj komisiji za zaštitu spomenika kulture potrebna su dokumenta kako bi mogla da preimenuje Petrovaradinsku tvrđavu u kulturno dobro od nacionalnog značaja. Na osnovu ovih planova moći će i da se uradi detaljan master plan na osnovu kojeg bi se konkurisalo za sredstva i započela restauracija.

Prema rečima direktora Arhiva Bogoljuba Savina, doneti planovi predstavljaju tek 10 do 20 odsto svih planova i mapa koji se mogu naći u bečkim i budimpeštanskim arhivima. Novosadska ustanova obavila je još 2004. godine istraživanja u Austriji i Mađarskoj, a posle prošlogodišnje posete Beču (delegaciju je primio predsednik Skupštine Hari Kopic) počeli su konkretni dogovori o preuzimanju kopija planova i mapa.

– Novosadski istorijski arhiv je imao deo planova, ali su nedostajali oni iz Beča. Ovih 20 dokumenata biće značajni za izradu master plana, koji će pomoći da se poboljša zaštita tvrđave – navodi Savin.

Strunjaci objašnjavaju da je u Petrovaradinskoj tvrđavi najvažnije obnoviti podzemne vojne sisteme, koji trenutno trpe veliku štetu zbog padavina i drugih nepogoda, a potom bi na red došli nadzemni sistemi. Takođe je neophodno napraviti temeljnu analizu stanja tvrđave i propisati standarde koji će ubuduće morati da se poštuju, počev od dozvoljenog opterećenja i težine vozila do jačine ozvučenja.

Gradska Skupština i Arhiv, kako je najavljeno, za nekoliko sedmica organizovaće izložbu do sada prikupljenih planova, mapa i skica Petrovaradinske tvrđave i Podgrađa.

Miroljub Mijušković

-----------------------------------------------------------

Velika pobeda na Vezircu

Na prostoru od brda Vezirca do Petrovaradina, 5. avgusta 1716. godine odigrala se jedna od odlučujućih bitaka tokom Austrijsko-turskog rata 1716–1718. godine. Austrijska vojska sa oko 76.000 ljudi, pod komandom Eugena Savojskog, porazila je dvostruko brojniju vojsku predvođenu velikim vezirom Damad Ali-pašom. Na Vezircu je bio njegov šator iz kojeg je komandovao bitkom. Ranjen tokom bitke, Damad Ali-paša je umro u Sremskim Karlovcima, a kasnije je sahranjen u beogradskoj tvrđavi. Brdo je po njemu dobilo ime Vezirac. U znak sećanja na bitku, ovde je 1902. godine podignut spomenik, koji je posle Drugog svetskog rata bio zapušten sve do 2006. godine, kada je prostor uređen pred obeležavanje 290-godišnjice.