Zanimljive ideje

"Jedna i druga" Bota Štrausa (2005) je fragmentarna, crnohumorna drama sa songovima, čiji su glavni likovi Inza i Lizi koje ponovo postaju prijateljice, nakon tridesetogodišnje svađe čiji je uzrok bila ljubav prema istom muškarcu. Tekst simbolički analizira postblokovsko društvo, opšti gubitak nade i ideala, kao i odnose u disfunkcionalnim porodicama, usamljenost i teškoće u emotivnoj komunikaciji, probleme mazohizma i incesta, relacije između polova, itd.

Predstava u režiji Ivice Buljana postavljena je kao intencionalni, samosvesni kič, u maniru pop-arta, sa jasnom idejom ironične dekonstrukcije programa masovnih medija koji definišu svakodnevicu savremenih društava. Dizajn pozornice, scenografske detalje (Numen), kao i odeću likova (Ana Savić-Gecan), karakteriše retro stilizacija. Ironičnu bazu predstave, osim kič dizajna, stvara i vrlo teatralan ples izvođača, koji prati njihove songove, kao i prisustvo dva naratora. Oni uspostavljaju ironičan odnos prema obrascima popularne kulture: predstava počinje naratorovim čitanjem biografije Bota Štrausa (Lado Leskovar). Obučen u belo odelo, on ovaj tekst izgovara svečanim i ozbiljnim tonom, što je autorefleksivan postupak koji, istovremeno, parodira i edukativne televizijske emisije. U toku predstave on inicira i diskusiju o smislu pozorišta u današnjem društvu, tvrdeći da je primarna funkcija teatra kritika dominantnog sistema vrednosti.

Ova vrsta autorefleksivnosti, kao i njena radikalna fragmentarnost, predstavu čine postdramskom (prema definiciji Lemana). Svrha savremenog teatra je i predmet monologa jednog od likova koji raspuštene kose i golih grudi, previše energično, kao neki lažni Mesija, na poljskom jeziku, govori o praksi postdramskog pozorišta. Ovaj deo teksta ne postoji u Štrausovom komadu već predstavlja rediteljsku nadgradnju koja, takođe, ima autoironičan smisao, inherentan postdramskom pozorištu. Činjenica da poznati pop pevač Lado Leskovar igra u predstavi, u ovom  autoironičnom konceptu ima ambivalentan smisao koji problematizuje bitan fenomen popularnosti u savremenom medijskom društvu.

Predstava "Jedna i druga" prikazuje postmoderni svet kao društvo bez vrednosti i ideala, u kojem su ljudi nepovratno usamljeni i izgubljeni. Emotivni i seksualni odnosi egzistiraju kao prazni, mehanički, skoro nasilni činovi, neka vrsta čiste forme. Ideju obesmišljenosti seksualnosti u savremenom društvu reditelj je efektno predstavio u sceni "seksualne terapije", koja, takođe, ne postoji u Štrausovom tekstu: uz ambijentalnu, pseudomeditativnu muziku, pet parova pokušava da ostvari kontakt. Drastična stilizovanost ove scene jasno kritikuje komercijalnu, a suštinski promašenu eksploataciju erotike u savremenim zapadnim društvima.

Ipak, i pored velikog potencijala teksta, kao i zanimljivog i vrlo čvrstog rediteljskog koncepta Ivice Buljana, predstava "Jedna i druga" u celini ne ispunjava očekivanja zbog nedovoljne ubedljivosti likova. Glumci ih stvaraju između realizma, kada uobličavaju njihove lične tragedije, i teatralne transparentnosti, kada dekonstruišu klišee pop kulture. Pri tome, njihova igra ni u jednom ni u drugom obliku najčešće nije dovoljno sugestivna, izoštrena ni efektna, zbog čega nesumnjivo zanimljive ideje u velikom broju slučajeva ne uspevaju da zaista dopru do publike: Marinka Štern igra nesrećnu Inzu koja često gubi kontrolu i nastupa kao furija, dok Janja Majzelj stvara lik flegmatično izgubljene kćerke Elejn koja emotivnu prazninu pokušava da ispuni putem sporta i štrikanja. Nešto opipljivije je oblikovan lik Henrika (Ivan Rupnik), muškarca koji je tokom predstave bitno odsutan, iako je on temeljno odredio sudbine svih aktera drame. On se pojavljuje u jednoj kratkoj sceni, u finalu, kada ga Lizin sin Tim pronalazi u društvu još jedne nesrećne neveste; da bi pobegao od sina, čiji ga dolazak čini vidno nervoznim, on se infantilno sakrije u frižider. Kao karikatura muškarca, debeljuškast i neugledan, nesposoban da prihvati odgovornost, Henrik tragično ismeva živote žena koje su zbog njega sve žrtvovale. Dakle, bez obzira na vanrednu formalnu autentičnost i nesporni idejni potencijal, "Jedna i druga" u celini, nažalost, nije sveobuhvatno bitna predstava.