Strastveni sakupljač starina

NOVI SAD – Pre tačno 110 godina, 1896. godine, senćanski veliki posednik, ekonom, narodni poslanik i javni radnik, a nadasve strastveni knjigoljubac i uzorni sakupljač starina Joca Vujić (1863 – 1934) otkupio je u Zagrebu portret crnogorskog kneza Nikole, rad Ferde Kikereca, kao prvu sliku svoje buduće galerije, najveće privatne kolekcije u Srba s kraja 19. i početkom 20. veka. Upravo zato se godina 1896. uzima za datum osnivanja njegove umetničke zbirke, mada će proteći još dosta vremena do sazrevanja ideje o formiranju kolekcije radova naših poznatih slikara 18. i 19. veka bez kojih bi današnji fondovi beogradskog Narodnog muzeja i novosadske Matice srpske bili nezamislivi.

Slikarstvo je bilo najveća Vujićeva strast, a kolekcionarski rad je započeo u ranoj mladosti, čitajući knjige o umetnosti, obilazeći muzeje i galerije. Tada se javila želja da sopstveni dom ukrasi slikarskim delima. Mnogo kasnije, pregledajući njegov Katalog Muzeja Joce Vujića, sa četiri tematska odeljka i pedantno zabeleženih 1.405 inventarskih jedinica, Veljko Petrović je napisao da je "Vujićev sabirački rad bio na najvišem muzeološkom nivou u modernom smislu tog pojma".

Već početkom 20. veka, istraživači su zapazili, i kasnije potvrdili, da je reč o najvrednijoj umetničkoj zbirci sa radovima starijih srpskih slikara i grafičara, počev od Hristofora Žefarovića, Zaharija Orfelina, preko Teodora Ilića Češljara i Konstantina Danila, sve do Steve Todorovića, Adama Stefanovića i Đorđa Krstića.

Šta je sve ostavio Joca Vujić srpskom narodu?

U Katalogu za biblioteku, koji je uradio Jocin rođak Nikola Vujić, u stručno obrađenom popisu arhivske građe ima ukupno 3.016 inventarisanih jedinica, a posebno značajan je deo koji sadrži spise i beleške o srpskim slikarima, zapravo arhivalije koje je Vujić krajem Prvog svetskog rata otkupio od Dimitrija Ruvarca zajedno sa njegovom kolekcijom raritetnih knjiga.

U vrednoj kolekciji našlo se 375 slika, vajarskih radova samo osam, a crteža 59, potom štampanih slika, fotografija i nekoliko crteža sa 983 predmeta o znamenitim istorijskim ličnostima i događajima…

Sa putovanja, na koja je često odlazio, Vujić se u Sentu gotovo uvek vraćao sa novim delima: sa Četvrte jugoslovenske umetničke izložbe donosi radove Milana Milovanovića, Marka Murata, Todora Švrakića i Tome Rosandića.

U patriotskom zanosu on će otkupiti i portret prestolonaslednika Aleksandra, rad Marka Murata i mnoge druge slike, a iz istih pobuda je, posredstvom beogradskog knjižara Cvijanovića sačuvao od zaborava desetak gvaševa i akvarela rano preminulog Inkiostrijevog saradnika Dušana Dragoslava Jovanovića sa motivima iz Srbije i Beograda, kao i seriju veduta beogradskih ulica i javnih građevina, rađenih u akvarelu, koje je početkom veka slikao Vladimir Dubski, slikar češkog porekla.

Radove starijih srpskih slikara, poreklom iz Vojvodine, Vujić je počeo da kolekcionira najverovatnije 1912, po nagovoru Stevana Todorovića, čiji je atelje posetio u junu te godine otkupljujući istorijsku kompoziciju "Krunisanje Stevana Prvovenčanog" iz 1894. godine, prethodno izlaganoj na Međunarodnoj izložbi u Rimu, kojoj se posetioci danas dive u beogradskom Narodnom muzeju...