Lica i naličja herojstva

Nastala po motivima pripovetke budvanskog pisca Stefana Mitrova Ljubiše, drama „Kanjoš Macedonović” Vide Ognjenović pripoveda o legendarnom budvanskom junaku koji odlazi u borbu sa Furlanom, gorostasnim neprijateljem venecijanskog Dužda, da bi poboljšao društveno-politički položaj svojih Paštrovića. Ovaj mitski narativ je polazište za delikatno poigravanje sa mitsko-istorijskim stereotipima, raskrinkavanje mehanizama tendencioznog stvaranja istorije i kolektivnog pamćenja, kao i za kritičko sagledavanje palanačkog mentaliteta i nazadnih uverenja koja sprečavaju opšti društveni napredak. Dramu karakteriše i raskošna upotreba govora, isprepletana melodičnost reči, praskava duhovitost njihovog značenja, kao i glatko razigravanje pratećih melodramskih tokova radnje.

Predstava koju je Vida Ognjenović i režirala je u određenoj meri osavremenjena epska pripovest sa elementima tragikomedije, melodrame i mjuzikla. U okviru festivala Grad teatar Budva je izvođena na prostoru Starog grada Budve, između crkava, ambijentu koji efektno ističe mitsko-istorijski kontekst radnje (scenograf Miodrag Tabački, kostimograf Ljiljana Dragović). Igru mnogobrojnog ansambla (trideset glumaca nastupa u predstavi) odlikuje bazičan realizam, ponekada arhaični, deklamativni, a ponekada i autoironičan, sa ciljem uspostavljanja odmaka od likova – tako se problematizuju konvencije naivnog herojskog idealizma.

Igor Đorđević u ulozi Kanjoša Macedonovića harizmatično ostvaruje ideju ambivalentnog herojstva, otelotvoruje koncept junaštva sa licem i naličjem, sa magnetskom privlačnošću gradi lik neidealizovanog heroja koji ima šarm ljudskog, šarm istovremene slabosti i snage. On je tragikomičan u svojoj osnovi – sitan i fizički nerazvijen, neustrašiv ali istovremeno i vrlo osetljiv, mudar ali i infantilno lakoveran. Ta njegova kontradiktorna priroda prodorno će doći do izražaja u pomalo grotesknoj sceni sukoba sa Furlanom u Veneciji. Predrag Ejdus igra venecijanskog Dužda, minimalizovanim a prodorno izražajnim sredstvima – on je prevrtljiv i nedodirljiv lider koji u predstavi neodoljivo podseća na Brandovog Don Vita Korleona. Branislav Lečić oblikuje arhetipskog neprijatelja Furlana, snažnog i grubog odmetnika koji strada slučajno, svakako ne herojski, suštinski tragikomično, što je takođe u funkciji problematizacije pojednostavljenog mitskog idealizma.

Demistifikacija romantizovanih prikaza stvarnosti jedna je od najznačajnijih ideja predstave, primenjiva u analiziranju i razumevanju našeg današnjeg društva. Ona se sprovodi i uvođenjem brojnih komičkih scena koje nastaju iz spoja nespojivog ili zbog različitih vrsta preterivanja – na primer, na početku, kada kaluđeri rade na svojoj fizičkoj kondiciji ili kada jedna žena juri drugu da bi je tresnula ikonom po glavi. Komički detalji ruše zablude i usložnjavaju pogled na svet jer izazivaju stalnu sumnju u različite konvencije. U pojedinim scenama, sličan autoironičan smisao imaju i songovi – na primer, u pevanim scenama između Vidosave (Sena Đorović) i Vukca (Pavle Jerinić) (muzika Zoran Erić).

Marko Baćević oblikuje Daskala, ikonopisca, umetnika koji želi da u njihovo zastarelo društvo unese svežinu promena, ali se suočava sa žestokim otporom. Scena u kojoj mu društvo sudi zbog drugačije naslikane ikone Svetog Nikole, značajna je metafora beznadežne zaostalosti sredine koja je u lošem smislu opterećena tradicijom, zakucana u mestu, bez vizije budućnosti. Tanasije Uzunović u ulozi Oca Gerasima jasno predstavlja nosioca tog apsurdno zastarelog sistema vrednosti – on je autoritet koji stvara zvanično mišljenje iako je slabovid i nagluv. Lik Katne koju teatralno igra Stela Ćetković takođe bitno odslikava tu njihovu jezivu mentalnu ograničenost, odsustvo individualnosti i sopstvenog stava, bezlično prepuštanje mišljenju okoline. Aleksandar Đurica sa sigurnošću igra razboritog, ali mrzovoljnog Nikodima, Branko Vidaković mekšeg Luku, Nebojša Kundačina galamdžiju, šaljivdžiju i pijanduru Krsta, Radovan Miljanić pitomog Goluba, Hadži Nenad Maričić Oca Filimona, Zoran Ćosić mudrog Mitra, a Siniša Ubović Radeta, koji po svaku cenu želi da napusti tu sredinu zaglavljenu u prošlosti i palanačkoj svesti…

Ovo novo scensko tumačenje „Kanjoša Macedonovića” je predstava epskih razmera koja se mora poštovati, ako već ne i voleti (to je stvar ličnih afiniteta). Ona lagano, dosledno i bez velikih iznenađenja, ali sa zavidnim strpljenjem i precizno izvajanim detaljima, suvereno slika lica i naličja herojstva. Tako se oblikuje puna slika stvarnosti, izgrađena na protivurečnostima i unutrašnjim tenzijama koje su put do istine.