Verovao u snagu filma

Subotica – U dvorištu hotela „Hungarija”, gde su imali stan, braća Rudolf i Aleksandar Lifka i njihova majka Ernestina, 1. oktobra 1911. godine otvorili su stalni bioskop. Od tada Subotica postaje mesto gde pionir naše kinematografije Aleksandar Lifka provodi najveći deo svog života, i na neki način zaustavlja „putujuću” istoriju svoje porodice, koja je negovala posao oca Karla Johana Lifke, sa pokretnim muzejem i panoptikumom.

– Sa pojavom filma braća Lifka, Rudolf, Karel i Aleksandar, svoju pažnju usmerili su ka toj novini, ali su ostali verni porodičnoj tradiciji da obilaze gradove Austrougarske i pronose kulturu i umetnost stanovništvu koje je bilo željno svega što je novo i atraktivno – kaže istoričar Mirko Grlica, kustos Gradskog muzeja u Subotici.

O životu ove neobične porodice, ali pre svega o životu njenog za naše podneblje najistaknutijeg člana Aleksandra Lifke, istoričari iz nekoliko država, gde je živela ova porodica, sačinili su zbornik radova pod nazivom „Lifka i Lifke”. Urednici zbornika su Aleksandar Erdeljanović iz Kinoteke i Mirko Grlica iz Gradskog muzeja u Subotici, a osim njihovih tu su i radovi Armina Lokera (Austrija), Liliane Nedič (Slovenija), Đenđi Balog (Mađarska), Daniela Lafaelića (Hrvatska), Petra Krdžikova (Bugarska) i profesora Dejana Kosanovića i Ane Daleare iz Srbije. Osim toga, u zborniku su objavljena i sećanja Stevana Jovičića i Nikole Lorencina na Aleksandrovu suprugu Eržebet, kao i esej književnice Marije Šimoković.

Objavljivanje zbornika je deo programa Filmskog festivala na Paliću, kojim se obeležava 100 godina od prvog stalnog bioskopa u Subotici.

– Zbornik demantuje neke do sada ustaljene stavove i život porodice Lifka smešta u realne vremenske okvire. Svi podaci govore da Lifkina veličina i značaj nisu bili u tome da je on u nečemu prvi, uostalom pre njega u Subotici su bila već dva stalna bioskopa, već u iskrenoj posvećenosti poslu, od koga nije očekivao samo materijalnu korist, već je verovao u misiju filma i u tome je on bio pionir. U to vreme, putujući bioskopi, osim zabavnog, imaju i edukativni karakter i on je pokušao da u program stavi i mnoštvo obrazovnog sadržaja – objašnjava Grlica.

Sagovornik „Politike” ističe da su Lifkini bioskopi bili bolje opremljeni od svih drugih, novinski napisi iz tog vremena ističu visoki kvalitet njegovih projekcija, ali i zadivljujuću činjenicu da je imao toliki fond filmova da je mogao da organizuje svakodnevne projekcije uvek sa novim filmom. Osim toga, Lifka je brzo shvatio da pažnju publike u jednakoj meri privlače i filmovi koji su snimljeni u mestu gde je bioskop gostovao. Zbog toga od 1904. godine, kada je kupio prvu kameru, po dolasku u neko mesto snima kratke dokumentarce koje potom prikazuje uveče. Zahvaljujući tome, sačuvano je pet njegovih kratkih filmova, smešteni su u Muzeju Kinoteke, i to upravo o Subotici, a snimljeni su od 1912. do 1930. godine. Mirko Grlica je u arhivu Gradskog muzeja otkrio i desetak santimetara filmske trake koje je Lifka snimio negde oko 1915. godine, verovatno u Galiciji gde ga je monarhija poslala nakon mobilisanja i gde je ranjen. Od četiri kocke filma, dve su oštećene, ali na dve je očuvan snimak Austrougarske vojske.

– Lifkin značaj je i u tome što je i nakon pionirskog doba filma, u godinama pred Drugi svetski rat, pokušao da sačuva svoj nezavisni položaj i prosvetiteljsku ulogu filma i suprotstavi se multinacionalnim kompanijama – kaže Grlica.

Nakon što je 30-ih godina prošlog veka zatvorio svoju firmu „Orijent film”, porodica se izdržavala baveći se poljoprivredom na salašu izvan grada. Lifka, koji je rođen 1880. godine u Brašovu (Rumunija), umro je u Subotici 1952. godine. Njegova porodica poklonila je Gradskom muzeju vredne predmete i dokumenta koja se odnose na njegov život i rad.

----------------------------------------------

Svetlo u tami

Povodom promocije zbornika, ali i filmskog festivala na Paliću, u Gradskom muzeju će danas, biti otvorena izložba „Svetlo u tami” posvećena Aleksandru Lifki. Publika će imati priliku da vidi njegove originalne projektore, da sedi u virtuelnoj replici njegovog bioskopa i pogleda reklame iz tog vremena, ali i da vidi detalje iz privatnog života Aleksandra Lifke, poput njegove masonske kecelje i lente ili gostinskog salona.