Jeremićev univerzum

Dragan M. Jeremić je bio ličnost nesvakidašnje radoznalosti i energije, inteligencije i erudicije, intelektualac vaspitavan prevashodno na francuskoj kulturi i sa neomeđenim interesovanjima za različita područja ljudskoga duha. Dijapazon njegovih interesovanja i tema vrlo je širok, imanentan njegovom obrazovanju: bavio se teorijskim postavkama filozofije i estetike, istorijom zapadne i srpske filozofije i istorijom srpske kritike i estetike, a najviše je pisao o književnosti, njenoj teoriji, kritici i istoriji, o srpskim, jugoslovenskim i svetskim piscima i kritičarima, ali i o likovnoj, pozorišnoj i filmskoj umetnosti, ranijoj i savremenoj. Bio je i analitičar i sintetičar, istoričar i komparatista, stvaralac i kulturtreger. Amplitude njegovog rada išle su od refleksnog reagovanja na novo do istrajnog istraživanja i velikih sinteza. Filozof po obrazovanju i profesor estetike na Beogradskom univerzitetu, Jeremić je bio i prevodilac, urednik časopisa i novina, više puta predsednik asocijacija filozofa i književnika, i predsednik više žirija književnih nagrada.

Bibliografija registruje dvanaest Jeremićevih knjiga: dve knjige eseja i ogleda, "Prsti nevernog Tome" i "Kritičar i estetski ideal"; dve knjige prikaza, "Perom kao skalpelom" i "Tri stupnja poređenja"; studija o srpskoj književnoj kritici, "Merila ranih merilaca"; knjiga ogleda o modernoj umetnosti, "Doba antiumetnosti"; izbor kulturoloških eseja, "Snovanje i stvaranje"; knjiga filozofskih fragmenata, "Lice i naličje"; polemička knjiga "Narcis bez lica"; dva pregleda filozofije, "Savremena filozofija Zapada" i "O filozofiji kod Srba"; kapitalno delo razvoja estetičke misli, "Estetika kod Srba od srednjeg veka do Svetozara Markovića" i preko 800 jedinica, pretežno teorijskih, kritičkih i imaginativnih radova. O njemu je objavljeno oko 120 priloga, rasutih po zbornicima, časopisima i listovima, i načinjena doktorska disertacija.

Jeremić je išao za helenskim idealom integralnog čoveka, čak do "Svečoveka" Dostojevskog. Na terenu estetike bio je u raskoraku sa Ničeom; dok je Niče gradio estetiku na suprotnosti između dionizijskog i apolonijskog u umetnosti, dotle Jeremić smatra da se apolonijska i marsijanska estetika međusobno bore i smenjuju, ističući suprotne principe umetničkog stvaranja. Na retorsko pitanje šta bi moglo da ispuni prazninu koja zjapi "između estetike, koja nastoji da odredi sve oblike, značenja, dejstva i delovanja umetničkog stvaranja i uživanja, s jedne strane, i umetnosti i pojave lepoga, s druge strane", on odgovara: "Ništa drugo - do kritika!"

Najviše ga je interesovala književnost, ali je pomno pratio dramsko stvaralaštvo, predstave i festivale, uopšte - pozorišnu umetnost. Sa izuzetnim smislom pisao je Jeremić o srpskom i francuskom slikarstvu, o likovnim monografijama i o teorijskim postavkama ove umetnosti. Interesovala ga je i filmska umetnost, naročito otkad je Beograd dobio Fest. Više njegovih priloga odnosi se na arhitekturu, muziku, čak i pantomimu.

Jeremić je živeo relativno kratko; za tri i po decenije naučnoistraživačkog, stvaralačkog i animatorskog rada pokazao je izuzetnu energiju, zaslužio ugled kakav imaju izabranici sudbine, i bio izuzetna ličnost našeg književnog, naučnog i, uopšte, kulturnog života.

--------------------------------------------------------------------------

Razgovor u Francuskoj 7

Povodom dvadeset godina od smrti poznatog estetičara i književnog kritičara Dragana M. Jeremića, danas u 12 sati, u Velikoj sali Udruženja književnika Srbije u Beogradu (Francuska 7), biće reči o kritici, estetici i književnosti Dragana M. Jeremića. Govoriće Andrija B. Stojković, Dobrivoje Mladenović, Draško Ređep, Vasilije Kalezić, Đorđe J. Janjić, Duško M. Petrović i Predrag Bogdanović Ci.