Episkopski presto u kanjonu Gradca

Valjevo – Zavod za zaštitu spomenika kulture u Valjevu predstavio je još jedno značajno arheološko nalazište u selu Brangoviću, u kanjonu reke Gradac. Radi se o ostacima utvrđenja koje je štitilo naselje velike površine, dobre očuvanosti iz četvrtog veka. U njegovom sastavu je otkrivena i hrišćanska crkva sa episkopskim prestolom, koja je, najverovatnije, sagrađena u šestom veku i samim tim spada u red najstarijih verskih hramova na prostoru zapadne Srbije.

S obzirom na to da se nalazi na atraktivnoj lokaciji i u neposrednoj blizini manastira Lelić i Ćelije, očekuje se da lokalitet u Brangoviću bude uvršten u turističku ponudu Valjeva, ali i upisan kao značajan objekat u arheološkoj mapi Srbije. Radivoje Arsić, direktor Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Valjeva, podsetio je da su radovi na ovom lokalitetu započeti pre nekoliko dana, zahvaljujući lepom vremenu i novčanoj pomoći Ministarstva za kulturu i lokalne zajednice, i to posle osmogodišnje pauze.

– Ovo je lokalitet naselja čije je utvrđenje građeno u četvrtom veku i na osnovu dosadašnjih pokazatelja u njemu je postojao kontinuitet života i rada do šestog veka. Utvrdili smo da je sa prekidom ta linija nastavljena od 10. do 11. veka. Očigledno da je reč o značajnom civilnom naselju čiji su gradnja i razvoj bili motivisani nekim od ekonomskih razloga. Na osnovu pronađenih ostataka zgure, pretpostavljamo da je u pitanju bilo rudarstvo, odnosno metalurgija – kaže za naš list Arsić.

Iako je do sada otkriveno tek dva odsto od ukupne površine nalazišta, valjevski arheolozi ne kriju zadovoljstvo zbog onog do čega su u ovoj fazi došli. Tu pre svega misle na hrišćansku crkvu sa episkopskim prestolom, koja je sagrađena u šestom veku i predstavlja najstariji otkriveni objekat ove vrste u zapadnoj Srbiji. Arheolozi Dejan Bulić i Vladimir Pecikoza, već u ovoj fazi iskopavanja, smatraju da ima dosta znakova koji ukazuju da je navedeno utvrđenje, zapravo naselje Gradac, koje se pominje u okviru Beogradske episkopije. Dakle, reč je o srednjem veku, kada su njegovi graditelji i stanovnici mogli znatno da utiču na utemeljenje čak i današnjeg Valjeva, jer se radi o udaljenosti od nepunih 10 kilometra vazdušnom linijom. Arheolog Pecikoza, koji je u ispomoć došao iz Istraživačke stanice Petnica, veli da će se početkom naredne godine uz pomoć uređaja georadara izvršiti dubinsko snimanje preostalog dela naselja i dobiti mnogo jasnija slika o njegovom kapacitetu i značaju.

Arheolozi očekuju da će ovaj objekat, kada se završe radovi, biti jedan od najatraktivnijih u zemlji, pre svega zbog lokacije, praktično na vrhu stene, u kanjonu jedne od najčistijih reka u Evropi, veličine 750 puta 250 metara i izuzetno dobre očuvanosti. Staklasti malter koji je korišćen pri zidanju utvrđenja i crkve očuvan je kao da je tek ovih dana zamešan.

Radivoje Arsić, na kraju ove posete, rekao nam je da će, ako bude sredstava, naredne godine početi određeni zahvati i na nedavno otkrivenom kamenom utvrđenju u selu Brezovice na planini Povlen, koje je podignuto pre 3.000 godina, što ga je svrstalo u red najstarijih u Srbiji. Bedem se nalazi na nadmorskoj visini od 800 metara i štitio je naselje u kojem su živela plemena Ilira i Tribala.