Samouprava – suština umesto forme

Slaba lokalna samouprava odlika je politički nerazvijenih društava i, gotovo po pravilu, podrazumeva vlast otuđenu od građana. U Srbiji, paralelno sa velikim nacionalnim ciljevima, borba za jake i funkcionalne lokalne samouprave bila je stožer okupljanja u prve političke stranke u poznim godinama 19. veka. Danas, u 21. veku, u Srbiji devastiranoj ratovima, slomom nacionalne politike i krizom identiteta, borba za novu ulogu lokalnih samouprava jeste borba za obnovu i osnaženje srpske države. Srpska napredna stranka u formulisanju svoje politike prema lokalnim samoupravama u punoj meri vođena je ovom mišlju. Inflacija inicijativa za stvaranje novih opština, i tamo gde to jeste i gde nije opravdano, a koja potiče od pojedinih stranaka vladajuće koalicije (pre svih, od Ujedinjenih regiona Srbije) ima, po mom dubokom uverenju, utemeljenje isključivo u nameri da se na brzu ruku, obećanjima i urgentnim predizbornim prelivanjem novca, pokuša kupovina podrške građana, i to upravo u sredinama marginalizovanim nemarom te iste vlasti. Poboljšanjem položaja lokalne samouprave nije, međutim, moguće baviti se jednokratnim merama. Pogotovo ne ako one potiču iz političkih struktura najodgovornijih za centralizaciju i slabljenje opština.

Primer grada Beograda u tom smislu više je nego indikativan. Status beogradskih opština određuje se kroz lako promenljiv statut grada koji donosi i usvaja Skupština grada. Trenutno važeći statut, koji je izglasala vladajuća garnitura tokom 2008. godine, potpuno je centralizovao sistem grada, nadležnosti opština postale su više nego skromne, a najznačajniji deo ovlašćenja koje su ranije imale prenet je na više instance (izdavanje uverenja o ličnim stanjima građana, upis novorođenčadi u matične knjige, civilna zaštita, sanitarna inspekcija, proces legalizacije bespravno podignutih objekata). Srpska napredna stranka želi da preokrene ovaj proces i vrati gradskim opštinama ulogu koja im pripada, na korist svih Beograđana kojima je centralizacijom pristup ključnim uslugama lokalne samouprave u znatnoj meri otežan (fizički – stanovnici oboda Beograda za pojedina uverenja putuju desetinama kilometara, i materijalno – prenosom nadležnosti na skupštinu grada takse su višestruko porasle). U vezi sa iznetim preduzećemo sledeće:

1. Poverićemo opštinama nadležnosti koje su im oduzete i dodeliti im nove. Omogućićemo opštinama da imaju svoju svojinu i da imaju pravo da njom upravljaju (da je daju na korišćenje, da je daju u zakup, da zasnuju hipoteku nad nepokretnostima, da ulažu u kapitalitd). Stvorićemo uslove da opštine funkcionišu kao značajni pravni i ekonomski subjekti i da postanu nosioci lokalno-ekonomskog razvoja (kroz poslove izdavanja građevinskih dozvola, legalizacije i sl.) Na taj način ćemo omogućiti opštinama da lakše i efikasnije pružaju usluge građanima.

2. Uspostavićemo jasne kriterijume za transfere opštinama iz republičkog i gradskog budžeta.Bitno je da postoje kriterijumi i da se primenjuju kako bi se sprečio uticaj politike na donošenje odluka o tome kojim opštinama i koliko sredstava će se dodeliti (primer opštine Surčin koja je dobila neuporedivo više finansijskih transfernih sredstava u odnosu na opštinu Zemun samo zbog toga što vlast u Zemunu i na nivou grada tvore različite političke opcije). Ovo je ujedno i način da se stvore sistemske pretpostavke za ukidanje partokratskog načina upravljanja.

3. Učinićemo obaveznim formiranje mesnih zajednica i dati im veće nadležnosti.

Statutima opština i gradova odredićemo iznos (procentualno) koji će opštine izdvajati iz svojih budžeta za rad i funkcionisanje mesnih zajednica, i time ukloniti proizvoljnosti koje postoje. Smatramo i da mesne zajednice moraju da imaju važniju ulogu prilikom informisanja građana, identifikacije njihovih potreba i najbitnijih problema. Jačanjem njihove uloge uspostaviće se jedinstveni sistem identifikacije interesa građana i pronalaziti brži i efikasniji načini za njihovo ostvarivanje. Proširićemo i nadležnosti mesnih zajednica u oblasti kreiranja projekata koji su od značaja za njihovo funkcionisanje i na taj način omogućiti građanima značajniju ulogu u upravljanju svojom lokalnom (mesnom) zajednicom. Verujemo i borimo se za to da san utemeljivača moderne srpske države – jake opštine kao temelj snažne Srbije bude dostignut u ovoj generaciji.

*Član Glavnog odbora SNS-a