Ustavno gradovanje

Uoči Nove godine, sa sednice republičke vlade održane u Vršcu, saopšteno je da će "unija srpskih gradova" (Beograd, Novi Sad, Niš, Kragujevac i Priština) biti proširena za 12 novih članova. Prema Predlogu zakona o teritorijalnoj organizaciji, status grada trebalo bi da dobiju opštine Vranje, Zrenjanin, Kraljevo, Kruševac, Leskovac, Pančevo, Smederevo, Sremska Mitrovica, Subotica, Užice, Čačak i Šabac.

Kako je obrazložio resorni ministar Zoran Lončar, i druge opštine koje ispune propisane tehničke i razvojne kriterijume mogu da pretenduju na dobijanje statusa grada, čime bi se otelotvorila načela decentralizacije i ravnomernog regionalnog razvoja, kako je to i zacrtano novim Ustavom.

U skladu s tim, spisku novih gradova munjevito su pridodate opštine Sombor, Novi Pazar i Valjevo, a sudeći prema raspoloženju u još nekoliko lokalnih samouprava, ovo nabrajanje bi valjalo završiti sa tri tačke. Tim pre što su odredbe koje se tiču teritorijalne organizacije fleksibilno primenjene, pa se tako u slučaju Vranja i Sremske Mitrovice odstupilo od principa da grad mora da ima najmanje 100.000 stanovnika, a favorizovan je kriterijum po kome pomenute opštine predstavljaju prirodnu geografsku celinu i ekonomski povezan prostor sa razvijenom saobraćajnom infrastrukturom, a uz to su i administrativni i kulturni centri svojih regiona. Zakon identifikuje i kriterijume poput površine, broja naseljenih mesta, visine budžeta, broja zaposlenih, istorijskog i kulturnog nasleđa i značaja.

Da "ustavno gradovanje" možda i nije okončano, potvrđuju pojedini predlozi da status grada dobiju svi centri okruga, kojih u Srbiji ima 29, plus grad Beograd, a sve u cilju decentralizacije vlasti i njenog približavanja potrebama građana. Naravno, zbog iskustva sa nekim ranijim administrativno-teritorijalnim uređenjem, provejava i strah da će formiranje novih opština, na koje će budući gradovi biti isparcelisani, dovesti do bujanja birokratije i dodatnog opterećenja džepova poreskih obveznika.

U sredinama koje su vladinim predlogom viđene za buduće gradove (što treba da potvrdi i Narodna skupština) računa se da će im novi status omogućiti šira ovlašćenja, više novca u lokalnoj kasi, veći priliv inostranih investicija i lakši pristup raznim oblicima evropskih integracija, a ambicije sežu i do prerastanja u univerzitetske centre. Naravno, sve to uz uslov da budući Zakon o lokalnoj samoupravi, koji će biti usklađen sa najvišim državnim aktom, ne tretira odrednicu grad kao puki ornament ispred imena mesta. Podsetimo, aktuelni paragrafi koji regulišu ovu materiju, definišu grad kao teritorijalnu jedinicu čije su nadležnosti identične opštinskim.