Napad na sva čula

Nastala prema motivima gotskog romana Brema Stokera, bazično neverbalna predstava „Drakula – svetlosti trenutka”, reditelja Andraša Urbana tematizuje probleme neiskorenjivih ljudskih strahova, činjenja zla, svireposti nasilja, patnje vojcekovski progonjenog čoveka, nemira duše, fizičkih muka postojanja. U narativnoj strukturi ima asocijacija na roman, ali one nisu ključne za razumevanje ove predstave koju čini niz likovno i senzualno prodornih prizora sa jakim simboličkim konotacijama.

Telo i telesnost su u centru pažnje, blisko drugim Urbanovim predstavama „Brecht -–The Hardcore Machine” i „Urbi et orbi”, ali se ovde ide dosta dalje u pogledu prekoračivanja granica bavljenja materijalnošću tela koja je i temaisredstvoizražavanja. Telasemrcvaredonjihoveiznemoglostištosemožerazumetikaootelotvorenjeidejeuniverzalneljudskepatnje, utradicijiBeketailiArtoa. Motiv animalizacije ljudskog korenito je prisutan, likovi su bestijalni, jedni druge vuku po sceni na omči, kao da su džukele, što označava simbolički raskid sa ljudskošću u okolnostima činjenja esencijalnog zla (ova slika asocira na scenu između Poca i Lakija iz „Čekajući Godoa”). Ljudi se kontinuirano ponašaju kao zveri, brutalno kidaju živo meso i divljački ga razvlače po sceni.

Za razmatranje značenja predstave „Drakula – svetlosti trenutka”, od izuzetne je važnosti njena atmosfera koju zajednički stvaraju mirisi, zvuci, fizička silovitost igre – ključna prisutnost ovih karakteristika bespoštedno ruši temelje tradicionalnog teatra, približavajući predstavu polju performans-arta. Komadi sirovog mesa šire oko sebe odvratan smrad i izazivaju mučninu kod gledaoca. Zvučne slojeve stvara iritantno pištanje, lupanje, krkljanje,što takođe snažno udara na čula publike, produbljujući nemir. Korišćenje svetla je markantno, njegovisnopovi seku mrak i kreiraju vizualno i simbolički efektne kontraste. Igra glumaca, Đule Francije, Hermine G. Erdelji, Zalana Gregusa, Čabe Heđija, Gabora Mesaroša, Ede Šinkovič i Suzane Vuković fizički je intenzivna, iscrpljujuća. Unutrašnje patnje likova izražavaju se fizički snažno – njihova tela su napeta, zgrčena, drhtava, epileptična.

Atmosferičnost, karakteristika koja inače pripada formalno-stilskim aspektima performativnosti, ovde postaje sadržaj. Estetika atmosfere skreće pažnju na telesno iskustvo koje postaje cilj. Gledalac je bespomoćno izložen napadima na sva čula što menja njegovu percepciju sopstva – telo je nemilosrdno napadnuto, smrad i buka bezobzirno prodiru u njega, pomerajući granice fizičke recepcije, a onda i svest. Melodije koje glumci pevaju imaju funkciju transgresije, pesma ih izgurava iz depresivnog, prljavog prostora, ali kada ona utihne, scena se vraća u staro obličje, klaustrofobične, dijabolične atmosfere. Koncept prostora u predstavi je takođe metaforički i senzualno uzbudljiv – publika sve vreme stoji na posebno dizajniranim tribinama, odozgo posmatra izvođače koji igraju u rupi, sabijeni u tom stešnjenom prostoru.

Suprotno preovlađujućim osećanjima mučnine i funkcionalnog nemira koja izaziva ostvarenje „Drakula – svetlosti trenutka”, drugu Urbanovu predstavu „Marta Bereš One-Girl Show”, izvedenu naredno veče na sceni Bitef teatra, u okviru trodnevnog gostovanja pozorišta Kostolanji Deže, određuju vedriji tonovi, iako oni nisu isključivi. U toj monodramskoj predstavi se realnost prepliće sa fikcijom, stvarni autobiografski detalji iz života glumice mešaju se sa njenim imaginarnim životom, izmišljenim projekcijama koje izazivaju stvarnost. Ova scenski obogaćena varijacija forme stend-ap komedije bavi se pitanjima života glumca, njegovim profesionalnim iskušenjima, kao i ličnijim osećanjima, na primer suočavanja sa smrću bližnjih. Smeštena je i u politički osvešćen kontekst, tretira problem pripadnosti nacionalnim manjinama…Igrajući prvi put ovu predstavu na srpskom jeziku (inače je izvodi na mađarskom), u svakom pogledu fascinantna glumica Marta Bereš osvojila je nepodeljene simpatije beogradske publike.