Heroji bez puške

U Narodnoj biblioteci Srbije postavljena je izložba pod nazivom „Pravednici među narodima iz Srbije”, predstavljajući događaje i ličnosti iz razdoblja Drugog svetskog rata, koji su aktivnim učešćem i rizikovanjem života spasavale od istrebljenja svoje sugrađane jevrejskog porekla. Ovi istaknuti pojedinci su, zbog svog podviga, odlikovani jednim od najuglednijih priznanja u svetu, medaljom „Pravednik među narodima” i izložba u NBS-u posvećena je upravo njihovim podvizima.

– U okviru nove koncepcije delovanja nacionalne biblioteke, koja se ogleda u organizovanju ili podržavanju značajnih programa i projekata iz oblasti kulture, obrazovanja, nauke i umetnosti, značajno mesto zauzima i namera najuglednije institucije kulture u zemlji da dâ svoj doprinos afirmaciji kulture sećanja. Potreba da se iznova ukazuje na fenomen Drugog svetskog rata u društvu, kao i da se aktivno deluje u pravcu senzibilizacije svakog pojedinca kada je u pitanju stradanje nevinih u oružanim sukobima, rezultirala je brzim uspostavljanjem saradnje sa Memorijalnim centrom „Jad Vašem“ u Jerusalimu, kao i sa organizacijama jevrejske zajednice u Srbiji – kaže za „Politiku” v. d. upravnika NBS Dejan Ristić.

Izložba je nastala na osnovu knjige „Pravednici među narodima iz Srbije“, čiji su autori prof. dr Milan Ristović, dr Milan Koljanin i Milan Fogel, a autor je predsednik Jevrejske opštine Zemun Nenad Fogel, dodaje Ristić.

– To je još jedan važan pokušaj ukazivanja na sve strahote holokausta. Predstavljajući istaknute i hrabre pojedince koji su, rizikujući sopstvene živote, spasavali Jevreje tokom Drugog svetskog rata, ova izložba na specifičan način svedoči o izuzetnim događajima i ličnostima koje su svojom humanošću obeležile razdoblje nepojmljivog stradanja nevinih. NBS će nastaviti da kontinuirano radi na afirmaciji kulture sećanja i svoje prostore staviće na raspolaganje svim institucijama, organizacijama i pojedincima koji svojim stvaralaštvom i naučnim rezultatima doprinose istinskoj senzibilizaciji društva. Takav proaktivni pristup naišao je na veoma pozitivan odjek u javnosti, što je rezultiralo velikom posetom svim dešavanjima u nacionalnoj biblioteci – napominje upravnik Ristić.

Ruben Fuks, predsednik Saveza jevrejskih opština Srbije, koji je jedan od organizatora izložbe, objašnjava da je knjiga „Pravednici među narodima Srbije” izdata 2010. godine uz podršku Rotšild fondacije, to jest Klejms konferencije koja se bavi zahtevima za odštetu od Nemačke, zatim Holandskog jevrejskog humanitarnog fonda i Sekretarijata za kulturu grada Beograda.

– Knjiga može da se nabavi u Savezu jevrejskih opština. Ona ima nekoliko delova i kompletan spisak pravednika, koji uključuje 128 imena u Srbiji i još po jednu ličnost iz Crne Gore i BiH. Dat je i uporedni spisak spasenih Jevreja i njihovih spasilaca, pravednika. Na spisku spasenih nalazi se oko 140 Jevreja i njihovih porodica. Date su lične storije, odnosno događaji spasavanja određenih individua i porodica Jevreja, od strane njihovih sugrađana Srba, ali i Mađara, Nemaca, Hrvata... Posle Drugog svetskog rata, šezdesetih godina, na inicijativu Memorijalnog muzeja Jad Vašem u Jerusalimu, odlučeno je da se ljudima koji su spasavali Jevreje tokom Drugog svetskog rata, dodeljuje kao priznanje medalja „Pravednik među narodima”, uz moto, odnosno citat iz Biblije: „Ko spase jedan ljudski život, spasao je ceo svet”. Dešavalo se da jednu porodicu spasava više ljudi, ali i obrnuto, da jedan čovek spase više osoba.

U jednom delu knjige Milan Fogel, u poglavlju „Heroji bez puške”, iznosi storije koje su malo romansirane, ali potpuno verne istinitim događajima, o spasavanju Jevreja tokom Drugog svetskog rata, napominje Fuks. U sledećem, istorijskom, delu, prof. Milan Ristović govori o Jevrejima u Srbiji u Drugom svetskom ratu. A dr Milan Koljanin govori o jevrejskoj zajednici u Srbiji i jugoslovenskoj državi od 1918. do 1941. godine.

– Nažalost, sem jednog pravednika, danas više nema preživelih, ali i dalje ima onih koji su spaseni i koji se sada sećaju tog perioda. Pravednici su bili podvrgnuti opasnosti po život, pod neprestanom pretnjom hapšenja i streljanja. Bilo ih je širom Srbije, i u Beogradu i u manjim mestima, na selu... Od ukupnog broja Jevreja u Srbiji, njih oko 35.000, ubijeno je 83 odsto, a tek 17 procenata ih je preživelo. A od preživelih, oko polovine ih je emigriralo. Ovo su podaci koji su dati o stvarnom spasenju ljudi, jer su podatke davali ljudi koji su spaseni. Zato mora da se ostavi mogućnost da pravednika ima i više, ali da oni koji su spaseni možda nisu preživeli rat da bi mogli da ispričaju svoju priču. Bilo je i dobrih ljudi koji su spasavali nekoga, ali njihov identitet nije poznat. Bilo je dosta i takvih slučajeva – objašnjava Ruben Fuks.

----------------------------------------------

NBS nezaobilazan centar kulture

Dejan Ristić kaže da je od početka ove godine do danas, Narodna biblioteka Srbije organizovala više desetina različitih programa (predavanja, radionica, koncerata, stručnih skupova...), čime se u kratkom vremenu nametnula kao nezaobilazan kulturni centar i institucija koja bogatstvom svojih kolekcija i stručnim kapacitetima daje poseban doprinos kulturnom životu glavnog grada i republike.