Mističan svet ruskog Štetla

Malo koji slikar nosi u sebi toliko različitih identiteta koji žive u apsolutnoj harmoniji, a još manje je u stanju da ih sa takvim žarom prenese na platno kao Mark Šagal.
Rođen u siromašnoj jevrejskoj porodici kao Moše Segal, odrastao u Vitebskom getu (u današnjoj Belorusiji), dugogodišnji stanovnik Pariza i silom prilika izgnanik iz zapadne Evrope, Šagal se od svojih savremenika razlikuje po odluci da se ne vodi nikakvim određenim umetničkim trendovima.
Iako se njegovo ime povremeno navodi u tekstovima koji se bave nadrealizmom, a neretko se vezuje i za primitivizam, Šagal nikada nije uspeo da pronađe svoju nišu u već postojećim likovnim pravcima. Za razliku od imena koje od jevrejskog menja u rusko, a od ruskog u francusko, Šagalov umetnički potpis čini konstantu; on je u osnovi prvi umetnik svoje generacije koji se suprotstavlja zabrani etničkih, religijskih, mitoloških i alegorijskih motiva pretvarajući iste u sastavni deo svog slikarstva. Takođe menja opštu predstavu o naivnom slikarstvu kao slikarstvu niže kategorije. U vremenu u kome je važio Remboov moto: "Potrebno je biti apsolutno moderan", Šagalov stil se može opisati kao namerno anahroman.

Izložba u bečkoj galeriji BA-CA koja obuhvata selekciju ulja na platnu, akvarela i crteža nastalih između 1908. i 1922. ima za cilj da publici otvori vrata u svet manje poznatih likovnih radova ovog velikog ruskog slikara.

Jevrejsko avangardno pozorište

U devetnaestom veku, većina jevrejske populacije živi u ruskom carstvu u prostranom geografskom getu koji se proteže preko Belorusije, Ukrajine, Letonije, Litvanije i centralne Poljske. Iako su Jevreji zvanično tretirani kao etnička manjina, čine dve trećine ukupnog stanovništva ruralnih oblasti (takozvanih "štetla") i trećinu populacije većih urbanih sredina, sa Jidišem kao maternjim jezikom. U jevrejskoj religijskoj tradiciji tog doba, ne postoji pozorište u klasičnom smislu te reči, a ruski car Aleksandar treći 1883. zabranjuje sva pozorišna izvođenja na "žargonu" (tadašnji naziv za Jidiš). Posle oktobarske revolucije, nova vlast dopušta rehabilitaciju Jevreja, a samim tim i negovanje njihove lokalne kulture.

Jevrejsko pozorište GOSET (ruska skraćenica za Državni Jidiš teatar), osniva se u Petrovgradu 1919, a godinu dana kasnije seli se u Moskvu. Već sredinom 1920-ih, postaje jedno od najinteresantnijih scena Evrope.

Novu umetnost Jevrejskog pozorišta promovišu dva ugledna umetnika: režiser Aleksej Granovski i Mark Šagal. Po objavljivanju informacije o osnivanju jevrejskog "radničkog pozorišta" u Petrogradu, osnovan je glumački studio, a za njegovog direktora izabran je nekadašnji asistent režije Maksa Rajnharda i prijatelj legendarnog filmskog stvaratelja Sergeja Ajzenštajna – Aleksej Granovski. Pozorište počinje sa radom 1. januara 1921, u prostoriji ukrašenoj Šagalovim muralima. Upravo ti murali Državnog jevrejskog pozorišta predstavljaju vrhunac Šagalovog anti-realizma i njegovog univerzalnog koncepta moderne koja spaja umetnikove lične vizije moderne umetnosti sa klasičnom jevrejskom kulturom.

Džinovski mural Uvod u jevrejski teatar odlikuju dinamika pokreta raznih grupa ličnosti, bizarne aktivnosti, likovno predstavljeni događaji iz života osnivača pozorišta ali takođe i scene iz istorije jevrejskog naroda, njegove religije i tradicije. Šagalove figure su i ranije "lebdele" po platnima, suprotstavljajući se sili zemljine teže, ali nikada nisu bile stavljene u tako širok kulturološki kontekst.

U Lenjinovom apartmanu

Šagal je svedok mnogim značajnim istorijskim i kulturnim promenama u Evropi. Tokom 1910-ih, provodi vreme u Parizu u kome se rascvetava avangarda i sticajem okolnosti, stanuje u istom apartmanu u kome je pre njega boravio Lenjin. Po izbijanju prvog svetskog rata, vođen željom da oženi svoju veliku ljubav Belu, vraća se u Rusiju u kojoj ga iznenađuje oktobarska revolucija. Time je njegova sudbina za sledećih sedam godina zapečaćena; Šagal je prinuđen da ostane u svojoj domovini. Prvih nekoliko godina koje provodi u Moskvi, upoznaje se sa Kazimirom Maljevičem, pokretačem Suprematizma. Sa njim i Elijom Lisitckijem osniva državnu školu za primenjenu umetnost.

Šagal agituje protiv partijaca u ime levičarske umetnosti, tvrdeći da umetnost revolucije nije stvorena ni od strane proletarijata ni za njega, već da revolucija istorije umetnosti teče paralelno sa socijalnom revolucijom. Suprematisti, koji su po svojim pogledima mnogo radikalniji od Šagala, izbacuju ga iz sopstvene škole.

Slikar odlučuje da se preseli u ukrajinski Štetl u kome radi kao nastavnik za siročad.

U godinama oko 1915. njegova ulja na platnu su ispunjena romantikom idilične seoske sredine čiju lepotu na jednostavan način objašnjava u svojoj autobiografiji "Moj život": "Samo sam otvorio prozor od svoje sobe i unutra su prodrli plavetnilo neba, ljubav i cveće". Ne samo što posmatračima otkriva lepotu Vitebskog krajolika u delima Iza kuće (1917), Plava kuća (1920), Pogled s prozora na baštu (1915) ili Đurđevak (1916), Šagal takođe zaviruje kroz ključaonice lokalnog stanovništva. Njegove omiljene teme su majčinstvo, ljubav, domaćinske aktivnosti, toplina doma i porodica, ali takođe i seoske zanatske radnjičice. Upravo u ovoj fazi svog likovnog stvaralaštva Šagal počinje da primenjuje tehniku deljenja platna na sfere u kojima se, svaka za sebe, paralelno odigravaju manje priče.