Rim pretekao Đenovu

Večni grad uvek nalazi povoda da bude u fokusu i svoje sredine i svetske javnosti. Kao glavni grad Italije, nastoji, ne samo da preuzme primat od dugogodišnjeg kulturnog centra zemlje Milana, već i da postane kulturno središte čitave Evrope. Čvršći temelji su postavljeni 2002. kada je otvoren ultramoderni kompleks multikulturalnog i muzičkog centra Parco della musica – do kojeg vozi čak i specijalni autobus nazvan M (Muzika).

I od kraja prošle godine zanimljiva su dešavanja. Posle više od pola veka od nastanka i prvog izvođenja u Bostonu u Americi (1945), u Rimu je 16. decembra 2006. izveden do tada nepoznat, a odličan Klavirski koncert u F-duru (često naveden sa pogrešnim tonalitetom) italijanskog kompozitora Đan Karla Menotija, tada još u životu i veoma aktivan. Sa 95 godina, u Monte Karlu postavljajući svoju sjajnu operu "Medium", preminuo je, 1. februara ove godine. Rođen 1911. blizu jezera Lugano, Menoti je sa 17 godina nastavio studije u Filadelfiji, u Americi gde je i ostao. Živeo je između Njujorka i Škotske (gde je imao dvorac), a u Italiji je 1958. osnovao festival "Dva sveta" (Dei due mondi): u Spoletu u Italiji i u Čarlstonu u Americi.

Kompozitor opere

Poznat kao operski stvaralac (svih vrsta, od dečjih preko bufo opera, muzičkih komedija, prvih radio i televizijskih opera, do celovečernjih komičnih i najviše tragičnih), Menoti je, na primedbe, da je najizvođeniji američki operski autor u svetu, uvek odgovarao, da je bio i ostao italijanski kompozitor i zadržao italijansko državljanstvo. Međutim, sve njegove opere, od prve do poslednje (1937. Amelia ide na bal , preko Konzula 1950. i Goje 1986. za Plasida Dominga), nastale su i premijerno izvedene u Americi i napisane na njegov engleski libreto (osim prve, Amelia..., na italijanskom, koja je za premijeru u Filadelfiji prevedena).

S obzirom na to da je Đan Karlo Menoti poznat kao kompozitor opera a ne orkestarskih dela, njegov Klavirski koncert bilo je pravo otkrovenje, a podjednako i solista, senzacionalni mladi pijanista, Lorenco di Bela, prvi Italijan koji je 2005. pobedio na Međunarodnom takmičenju "Vladimir Horovic" u Kijevu.

I sledeći događaj pokazuje da je Rim u prednost, sada, u dnosu na Đenovu, luku i rodni grad jednog od najvećih violinskih virtuoza svih vremena i kompozitora, Nikoloa Paganinija. Naime, u Rimu se, a ne u Đenovi, čuvaju i prvi put su javnosti izloženi najvažniji rukopisi Paganinijevih partitura, deo zbirke od devedeset, u jednoj, manje poznatoj a važnoj biblioteci Kazanatense (1700. osnovao kardinal Casanate). Pored pet Violinskih koncerata, najslavnija su Paganinijeva 24 Kapriča za violinu solo, opus 1, ali i brojne sonate, kvarteti, kompozicije i za gitaru i bezbroj varijacija na tuđe teme (Mocart, Rosini...).

Paganini je posedovao više violina (Stradivariusa, Amatija) ali je najradije svirao na Gvarneriusu (koji se čuva u Đenovi). A na njegovu molbu, Berlioz je napisao simfoniju Harold u Italiji (1834) za obligatnu violu. Buran privatni život i još spektakularniji umetnički put Paganinija, posle prvog senzacionalnog uspeha 1813. u Milanu, kada je iste sezone održao 36 koncerata, vodili su ga po čitavoj Evropi. Najviše u Beč, gde je sto godina kasnije, Lehar napisao operetu Paganini na osnovu njegovog avanturističkog života: bio je do te mere strastveni kockar da je jednom prilikom morao uložiti svoju Stradivari violinu, a tri godine, između 1801. i 1804, nestao je sa koncertne scene zavučen u strastvenu vezu sa "jednom uglednom toskanskom damom".

Ove 2007. obeležava se 30 godina od smrti slavne pevačice Marije Kalas i 60 godina od njenog debija u Areni u Veroni (1947), prvog velikog uspeha. Krajem prošle godine, a uoči proslave, u rimskom Muzeju instrumenata (jednom od najvećih i najuglednijih u svetu) otvorena je impozantna izložba njoj posvećena, pored jednog resitala i jedne pozorišne predstave. U pozorištu Mali Elizeo u Rimu, u ciklusu "Portreti žena", poznata glumica Rosela Falk, dugogodišnja prijateljica Marije Kalas i poslednja, koja ju je živu videla u Parizu septembra 1977. priredila je svoje monodramsko veče, naslovljeno "Vissi d′arte, vissi d′amore" (Živela sam za umetnost i ljubav – prema slavnoj ariji iz Pučinijeve opere

Impresivna predstava, intimna ispovest rečima i muzikom, koja je otkrila, ne samo 20-godišnje druženje ovih dveju "dama lirike i teatra" već i njihove zajedničke doživljaje i misli koje je upečatljivo uspela da nam prenese Rosela Falk, danas 80-togodišnja sjajna glumica.

Mitska Marija Kalas

U početku nam se obraćala kao Marija Kalas, ispričala lepe i tragične trenutke u svom životu, a posle, kao Rosela Falk, iznela njihove razmene najintimnijih misli da bi na kraju tužna, dala svoje impresije o tragičnoj sudbini ove njene slavne prijateljice. U momentima tišine ili intimnih razmišljanja, čulo se pevanje Marije Kalas, arije iz najpoznatijih uloga, Đokonde, Norme, Travijate, Medeje, Lučije, Toske i Ledi Makbet, a predstava se završila Oproštajnom arijom od života Adrijane Lekuvrer. Osamdeset minuta intimnog poveravanja proletelo je brzinom jednog života.

Jednako upečatljivo je bilo i na otvaranju velike izložbe posvećene Mariji Kalas, kada je njena dugogodišnja partnerka, danas 95-togodišnja, mecosopran, Đulijeta Simjonato svoje jasne a tople reči prenela prisutnima, kao još jedan svedok veličine "mitske" Marije Kalas, evocirala događaje od pre 50 godina, sećajući se brojnih, ne samo zajedničkih nastupa nego i prijateljstva sa ovom divom i živom legendom.

Uz tiho emitovanje pevanja Marije Kalas, ova izložba kao da želi da ispravi brojne zablude i neistine o njoj, ali i nepravde koje su joj nanešene tokom ličnog i profesionalnog života i u novom svetlu govori o njoj: pored brojnih važnih i veoma lepih fotografija, od rođenja do smrti, iz oba domena, umetničkog i privatnog, pisanih dokumenata (originalnih i fotokopija) i isečaka iz štampe, programa, plakata, itd. izloženi su i prelepi uljani portreti, u vitrinama bogat nakit i drugi detalji sa predstava i, možda najimpresivniji svedoci njenog fizičkog postojanja, kostimi, preko 30, iz raznih operskih predstava sa nastupa po Italiji, najviše u Milanu, kao i fatalni crni ogrtač iz Pazolinijevog filma Medeja, jedine govorne uloge Marije Kalas.