Dimiskija od nanocevčica

Da li su u iskivanju čuvene sablje dimiskije korišćene ugljenikove nanocevčice? (Da biste lakše shvatili, nano je milioniti delić milimetra). Otkuda ove golim okom nevidljive cevčice u čeliku od kojeg su srednjovekovni arapski kovači kovali oružje?

U narodnim (epskim) pesmama već je opevano sečivo toliko čvrsto i oštro da je odjedared u vazduhu rasecalo svilu. A zna se da ovu tkaninu nije lako preseći. Evropski ratnici, naročito krstaši, bolno su se uverili u zadivljujuća svojstva ovog hladnog oružja.

Uputstvo za izradu se zagubilo krajem 18. stoleća, tako da niko nije više umeo da objasni otkud maču iz Damaska ove čudesne osobine. Nemački naučnici su, međutim, nedavno odgonetnuli tajnu koju su obznanili u cenjenom međunarodnom naučnom časopisu "Priroda".

Posluživši se mikroskopom za prenos elektrona, Peter Paufler sa Tehničkog univerziteta u Drezdenu i saradnici osmotrili su tanušan komadić sablje dimiskije koju je skovao Asad Ula u 17. veku na prostorima današnjeg Irana. To što su spazili podsećalo je na ugljenikove nanocevčice, atome ugljenika raspoređene u obliku valjka, koji su prvi put otkriveni tek 1991. godine. Danas se takav materijal izvlači u mnogim laboratorijama širom sveta.

Ako pogledate raspored atoma u slojevima, on je isti kao u današnjim nanocevčicama, naglašava dr Peter Paufler. Dotični čelik sadrži nanožičice cementita, izuzetno čvrstog ugljenično-gvozdenog jedinjenja, koje su, verovatno, nastale unutra. Ove žičice su u vidu opšiva ili prevlake davale sečivu dodatnu čvrstoću.

Kovači su koristili naročitu vrstu čeličnih komada, obogaćenu ugljenikom, izdvojenih iz rude indijskog železa s primesama vanadijuma i ostalih nečistoća. U toku obrade čelik je iz sagorelog drveta i drugih organskih materija upijao još ugljenika. Dr Peter Paufler smatra da su vanadijum i ostali dodaci odigrali ulogu pospešivača (katalizatora) pri unosu ugljenikovih atoma u čelik kroz zagrevanje i hlađenje u toku kovanja.

Slavni Asad Ula i drugi kovači nisu, naravno, ni znali šta se događa s čelikom, iako su mu vekovima poboljšavali odlike.