Viktor Orban probudio nacionalističkog sokola

Mađarski premijer Viktor Orban pokrenuo je kampanju širenja nacionalne svesti apelom zemljacima unutar sadašnjih granica i izvan njih da zbijaju redove, izvestile su agencije.

U govoru povodom otkrivanja monumentalnog spomenika mitskom sokolu Mađara  – turulu –  u Memorijalnom parku nacije Opustaser, kraj Čongrada, Orban je minulog vikenda rekao da se Evropa suočava sa previranjima koja vode poretku zasnovanom na novim zakonima. „Ko čita znake vremena shvatiće prvu zapovest nastajućeg sveta: moćnima je (suđeno) da se ujedinjuju i razlažu slabe... Pripadnici jakih naroda (op)staće zajedno, slabe nacije će se parčati!”

U analizama svetskih medija, govor je ocenjen kao novi pokušaj pokretanja široke rasprave koja bi podstakla reviziju Trijanonskog sporazuma. Juna 1920. godine, u palati Trijanon u Versaju potpisan je mirovni sporazum između sila Antante i Mađarske kojim su određene njene današnje državne granice – između ostalog, zacrtane su i granice na severu Srbije, prema Mađarskoj.

Mitska grabljivica turul koja liči na sokola, ali sa orlovskim krilima i kandžama, bila je simbol mađarske hegemonije u srednjem veku. Bila je i na grbu nacionalnog pokreta Mađara u drugoj polovini devetnaestog veka, a ponovo je „otkrivena” u epohi Hortijevih ugarofašista i njilaševskih „krstaša”.

Za razliku od uloga koje su mu pripisivane u daljoj i dalekoj prošlosti – turul je u srednjem veku smatran pticom vodiljom koja je pokazala put Mađarima iz Azije u Panonsku ravnicu, a od polovine devetnaestog veka bio je simbol mađarskog pokreta za odvajanje od Habzburga, a kasnije simbol restauracije Mađarske u granicama pre kraja Prvog svetskog rata. Tadašnja Mađarska, u sklopu Austrougarske monarhije, obuhvatala je i delove Slovačke, uključujući glavni grad Bratislavu, takozvanu karpatsku Mađarsku koja se prostirala preko, bezmalo, polovine Rumunije i delove Ukrajine i Poljske. 

Najnoviji vajarski rad, turul postavljen na podest visok dvanaest metara, ne predstavlja novinu u nacionalnoj zbirci mađarskih spomenika. Turul, u kamenu ili u bronzi, krasi mnoga istorijska zdanja u prestonici Budimpešti. Zašto se, dakle, upravo ovom spomeniku pripisuje negativno značenje?

Za razliku od sličnih spomenika, postavljenih u drugim epohama, otkrivanje najnovijeg turula poklapa se sa trenutkom intenziviranja napora Budimpešte za takozvanu integraciju Mađara izvan granica u svemađarsku zajednicu. O simbolici akta svedoči mesto postavljanja – Memorijalni park Opustaser gde su 896. godine, prema predanju, udareni temelji mađarskom kraljevstvu.

Neke crte rada – oblik kljuna ptice i mača koji drži u kandžama – podudaraju se sa specifičnim crtama spomenika u mađarskim sredinama u Karpatima (danas Rumunija i Ukrajina), ali i sa onim koji su nekada postavljanim u Vojvodini. Daje se na značaju i na poreklu vajara Petera Matla, Mađara iz ukrajinsko karpatske oblasti.

Međutim, analitičari motive, pre svega, nalaze u govoru premijera Orbana koji je, prizivajući mitsku slogu i savez takozvanih Sedam sojeva ugarske krvi, proglasio turula arhitipom mađarske krvi i rodne grude, predvodnikom naroda čije se državne granice ne poklapaju sa nacionalnim granicama.

„Ovaj spomenik nam govori da postoji samo jedna zemlja, odnosno onaj (pojedinac, vođa) koji je u stanju da ujedini sve Mađare na obe strane trijanonskih granica u jednoj zajednici”, rekao je Orban u prigodnoj zdravici, nazdravljajući vinom koje je bilo dar mađarskih vinara iz Subotičko-horgoške peščare.