Sećanje na Stojana Dečermića

Danas se navršava 20 godina od smrti dramskog umetnika Stojana Coleta Dečermića, glumca koji je svojim originalnim scenskim iskorakom, talentom i lepotom ostavio neizbrisiv trag u našoj pozorišnoj umetnosti. Rođen je u Kozarskoj Dubici 1931, u kući dede Stojana, stavrofora protojereja, lepi Cole kako su ga zvali prijatelji i kolege još od ranog detinjstva sticao je zavidno obrazovanje, od majke Dušanke, učiteljice i oca glumca i reditelja Borislava, koji je posle Drugog svetskog rata bio prvi upravnik Narodnog pozorišta u Pančevu.

Već sa 12 godina Dečermić je igrao u novosadskom pozorištu ‚‚Roda” i otkrio svoj raskošni glumački talenat. Kao student treće godine Pozorišne akademije u Beogradu, dobio je ulogu Aljoše u drami ‚‚Na dnu” Maksima Gorkog, posle čega je primljen u Jugoslovensko dramsko pozorište. Bio je najmlađi Romeo u istoriji našeg pozorišta, sa samo 22 godine! Igrao je sa tada već slavnom Irenom Kolesar u režiji Mate Miloševića. Dečermić je godinama bio jedan od nosilaca zavidnog repertoara, od Sofokla, Getea, Držića, Šekspira,Molijera, Pirandela, Kalderona, Čapeka, Marivoa, Čehova, Edena fon Horvata, do Aleksandra Popovića i Dušana Kovačevića. Visok i lep, ekscentričan i džentlmen, emotivac i buntovnik Dečermić je bio miljenik žena koje su ga u to vreme, kada još uvek televizija nije postojala sačekivale posle predstave, samo da ga dodirnu ili dobiju autogram.

Čovek esej, kako ga je nazvao reditelj Tomislav Durbešić, za života je već imao zbirku anegdota. Važio je za poslednjeg zaljubljenika i tumača poezije Tina Ujevića, Dedinca, Rastka Petrovića, Branka Miljkovića, i neprevaziđenog „matićologa”. Dečermić je voleo i Radio Beograd gde je ostvario nebrojene likove u radio dramama.Njegov poslednji intervju, u bolnici, napravio je Zoran Erić i sa tim audio-zapisom osvojio prvu nagradu na internacionalnom festivalu radiofonije.

Igrao je u filmovima Brace Slijepčevića „Medaljon sa tri srca” sa Bebom Lončar, u filmu „Majstori, majstori” Gorana Markovića, kao i u ostvarenju „Vreme čuda” Gorana Paskaljevića.

Već narušenog zdravlja Dečermić je odigrao predstavu „Don Žuan po povratku iz rata” u režiji Paola Mađelija i bio kandidat za Oktobarsku nagradu, ali je pobedio njegov kumPetar Kralj. Nešto kasnije (1989) zaigrao je u komadu „Život u pozorištu” Dejvida Memeta u režiji Larija Zapije i dobio Oktobarsku nagrada za ulogu Roberta. Uloga časnog ser Lorana u drami ‚‚Govor močvare i ćutanje mora” Margerit Jursenar u adaptaciji i režiji Olge Savić je bila sublimacija njegove posebnosti, suzdržane glume, manje u gestu, više u već umornom oku i glasu. Kondenzovano životno iskustvo, toliko jako, da je i Jovan Ćirilov, priznao, kako je jedva susprezao suze.

Od 2004. jedna ulica u Altini, u Zemunu, nosi Dečermićevo ime, u jedinom naselju gde nema generala ni vojskovođa, već samo velikani umetnosti, glumci, pisci, reditelji novinari, arhitekte, njih preko pedeset. Posle smrti Stojana Dečermića, ustanovljena je nagrada za mladog glumca „jeune premiere” sa njegovim imenom. Bilo je to prvo priznanje u karijeri Mićanovića, Dugalića, Glogovca, Ćetkovića i Nenada Stojmenovića.