Fotografi De Jong u Beogradu

Do kraja godine u glavnom gradu trebalo bi da se održi interesantna izložba – „Fotografi ’Braća De Jong’ u Beogradu”. O tome ko su bili ti umetnici, kako su se obreli u Srbiji i šta su sve snimili govorilo se pre nekoliko dana i na jednom predavanju. Naime, u okviru Dana Beograda, u Biblioteci grada, Čedomir Vasić, profesor FLU, podelio je sa publikom plodove svog višegodišnjeg istraživanja na identifikaciji i tumačenju snimaka koje su ovi švajcarski fotografi okupljeni u pariskom ateljeu „Braća De Jong” napravili tokom boravka u Beogradu aprila odnosno maja davne 1888. godine.

Prema podacima profesora Vasića, ovaj fotografski atelje bio je aktivan u poslednjim decenijama 19. i početkom 20. veka. Držala su ga braća Viktor Eduar, Leon Fransis i Ogist Kleman u Nejiju. Delatnost grupe, koja se tokom dve decenije odvijala na prostoru „od Atlantika do Sibira”, do sada u literaturi nije bila šire obrađena. Putujući po Evropi ostavili su izuzetno svedočanstvo o predelima, arhitekturi sakralnih i industrijskih objekata, o različitim društvenim slojevima i grupama, od đaka i vojnika, preko radnika i gazda, sveštenika i plemstva, sve do ruskog carskog dvora i papske rezidencije. Kako što se ispostavilo, stigli su i do Srbije.

– Njihova specijalnost, sudeći po dostupnim snimcima, bili su grupni portreti i arhitektura. NaosnovufotografijamoglobisepretpostavitidasupodolaskuuPariz, odnosnouNeji, biliukontaktuiličakšegrtovalikodrenomiranogfotografaŽanaDavidaizsusedneopštineLevaloa. Njihove najstarijepoznatefotografijeu vezi su sanjihovim boravkomuAustrougarskoj. O tome svedoči albumizNacionalnebibliotekeuParizu, posebnozanimljivzbogličnosti snimljenihuBosniiHercegovini (Hercegovačkižandarmi – „štrafuni”, Sarajevskivatrogasac) iu Sremskim Karlovcima – profesorski zbor Karlovačke gimnazije početkom 1888. godine. HronološkisledefotografijeizSrbije, priča Vasić i dodaje:

– Dvadeset i dve do sada utvrđene fotografije, koje se uglavnom nalaze po beogradskim javnim i privatnim zbirkama, delimično u inostranstvu, prikazuju grupe nastavnika i učenika raznih školskih ustanova –  Učiteljske škole, Beogradske bogoslovije, Prve beogradske gimnazije i Vojne akademije, kao i ličnosti iz vojnih komandi i jedinica, žandarmerije i policije. Dva snimka prikazuju kralja Milana sa društvom i diplomatskim korom u dokolici, u igri kroketa. Sve to

prvorazredni je istorijski dokument o vremenu i ličnostima koje su zauzimale ili će u kasnijim vremenima odigrati važnu ulogu u razvoju javnog i kulturnog života Srbije.

Na primer, među profesorima Učiteljske škole nalaze se i  književnik i upravnik Narodnog pozorišta Jovan Đorđević, slikar i etnograf Vladislav Titelbah, muzičar Stevan Šram, pedagog Jevrem Ilić, lekar i jedan od najzaslužnijih poslenika na polju zdravstva u Srbiji dr Milan Jovanović – Batut i drugi. Na slici iz Bogoslovije prepoznajemo značajna sveštena lica – Jakova Pavlovića, protojereja i rektora Bogoslovije, kasnije mitropolita Srbije Inokentija, zatim protosinđela Firmilijana Dražića, budućegmitropolita skopskog. Na fotografiji profesora i đaka Prve beogradske gimnazije prikazan je mladalački izgled osnivača „Politike” Vladislava Ribnikara, arheologa Miloja Vasića, političara Nastasa Petrovića.

U pripremi izložbe radova ovog pariskog fotografskog ateljea, napominje naš sagovornik, učestvovaće više muzejskih ustanova: Pedagoški muzej, Istorijski muzej Srbije, Vojni muzej, Muzej grada Beograda, Muzej primenjene umetnosti, Biblioteka grada Beograda, Foto muzej, Arhiv Jugoslavije kao i privatni kolekcionari koji u svojim zbirkama čuvaju fotografije. Činjenica da je u poslednjoj godini dana pronađeno više od polovine njihovih radova, jedna neposredno pre održanog predavanja, govori o mogućnosti pojavljivanja novih snimaka koji bi značili ozbiljan doprinos autentičnijem poznavanju naše prošlosti – zaključuje Vasić.

M. Dimitrijević