Prošlost u četiri zida

Jugoslavija, zemlja koje više nema, otišla je u istoriju, a njena istorija u četiri zida, u zgradu Arhiva Jugoslavije u Beogradu.

Zdanje u kojem stanuje prošlost svih Jugoslavija nalazi se u Ulici Vase Pelagića 33, na teritoriji opštine Savski venac. To je još jedno lepo staro beogradsko zdanje koje je odlukom republičke vlade stavljeno pod zaštitu države.

Novi spomenik kulture predstavlja značajnu kulturološko-istorijsku vrednost kao mesto gde se čuva bogata arhivska građa koja je posebno važna za proučavanje razvoja nacionalne istorije i kulture.

Staro zdanje, koje je pre četiri godine doterano i poprilično vraćeno u prvobitno stanje, građeno je u periodu od 1930. do 1933. godine, a prema projektu arhitekte Vojina Petrovića.

Prvobitno, ovde je bio Dom učenika srednjih škola u Beogradu, čiju izgradnju je pomogao i kralj Aleksandar Prvi Karađorđević, želeći da i mi imamo nešto poput Kembridža ili Oksforda.

Namenski građen objekat služio je za školovanje pitomaca Muške gimnazije kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića. A pošto je zgrada građena za školovanje mladeži, to je i unutrašnjost njenih odaja bila prilagođena potrebama ondašnjih školaraca: krasili su je bogata biblioteka, dvorana za muziku i crtanje, kao i prostorija za sport sa bazenom. Imala je lepo okruženje, a posebno se u njemu izdvajalo sportsko igralište.

U toku Drugog svetskog rata dom nije radio, a posle rata u zgradi su bile smeštene više vojne i političke škole. Sada već davne 1969. godine, zgradu je na korišćenje dobio Arhiv Jugoslavije.

S arhitektonskog gledišta, zdanje je oblikovano u duhu akademizma i predstavlja monumentalan objekat svedene dekorativne fasadne plastike.

Istovremeno, kao reprezentativan primer akademske arhitekture, smešten u jednom od najlepših delova grada, u zoni Senjak – Dedinje i poseduje i značajne arhitektonsko-urbanističke vrednosti.

– U našem arhivu čuva se obilje građe, čija je vrednost neprocenjiva jer datira od 1918. godine pa do raspada Jugoslavije. Ovde je bogata ostavština koja ima status zajedničke baštine svih eks jugoslovenskih republika. I u svetu postoje slični arhivi – kaže Lilijana Ratković-Trifunović, pomoćnih direktora Arhiva Jugoslavije.

Prema njenim rečima, ovde postoji i Dvorski arhiv u kome može da se vidi mnogo toga što pripada našoj davnoj prošlosti, ali i danas zanima mnoge istoričare, istraživače, analitičare i iz svih bivših jugoslovenskih republika i iz sveta.

U ovom prostoru se organizuju i izložbe koje s vremena na vreme izrone prošlost na svetlost dana.