Krovovi za fabričke radnike

Nedavno je spomenikom kulture proglašen i kompleks radničkih stanova sagrađenih u Beogradu početkom prošlog veka: nalazi se na teritoriji opštine Stari grad i zahvata ulice Gundulićev venac, od broja 30 do 32, Đure Đakovića (Venizelosova) broj 13, Herceg Stjepana od 3 do 5 i Senjanin Ive od broja 14 do 16.

Ovaj kompleks stanova, koji predstavlja najstariji sačuvani objekat takve vrste u Beogradu, autorsko je ostvarenje Jelisavete Načić, prve žene arhitekte u Srbiji; reč je o grupi stambenih objekata koji su građeni tako da čine jedinstvenu celinu, a prvi je završen 1909. godine.

Kompleks radničkih stanova sagrađen je na inicijativu Beogradske opštine za smeštaj radnika u eri naglog razvoja industrije u glavnom gradu. Pruža jedinstvenu arhitektonsku i građevinsku sliku brige za radništvo s početka prošlog veka.

Prvobitni kompleks su činile tri zgrade: dve manje, nikle na uglovima ulica Komnen Barjaktara i Herceg Stjepana, i jedna dugačka u tadašnjoj Radničkoj ulici (kasnije preimenovanoj u Đure Đakovića).

Za ove objekte se može reći da su oblikovani skromnim arhitektonskim sredstvima, bez mnogo detalja. Jedini ukras na fasadama je vrlo plitka plastika secesijske provenijencije iznad i ispod prozorskih otvora; monotonija dugačke zgrade razbijena je raščlanjivanjem po vertikali karakterističnim drvenim zabatom.

Uz već postojeće radničke stanove u tadašnjoj Radničkoj ulici, 1924. godine, prema projektu opštinskog tehničara Balgača, opština je izgradila objekte uz ulice Herceg Stjepana, Senjanin Ive i Komnen Barjaktara. Nove zgrade su podignute sa istim ciljem kao i prethodne: da budu jeftine i funkcionalne, pa se zato i ne ističu arhitekturom. Ipak, one su svedoci perioda grada u kome je industrijalizacija uzimala maha, a stanovništvo se uvećavalo i zato su se gradili stanovi ne da bi bili lepi naoko već da bi služili nameni: imati siguran krov nad glavom.