Marka u čast kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića

„Pošta Srbije” objavila je krajem novembra prigodnu marku povodom 125 godina od rođenja kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića, prvog kralja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Likovno rešenje portreta kralja Aleksandra, sa monogramom u pozadini, delo je slikara Bobana Savića, kreatora maraka iz Srbijamarke. Marka je štampana tehnikom višebojnog ofseta u tiražu od 45.000 komada. Prodajni tabačić se sastoji od osam maraka i centralne vinjete, na kojoj je prikazan monogram kralja, zajedno sa natpisom „125 godina od rođenja Aleksandra Prvog Karađorđevića”.

Rođen na Cetinju 16. decembra 1888. godine, Aleksandar je bio drugi sin kralja Petra Prvog i kneginje Zorke. Detinjstvo je proveo u Crnoj Gori, a osnovnu školu završio u Ženevi. Školovanje je nastavio u vojnoj školi u Sankt Peterburgu, a zatim u Beogradu, kada je njegov otac, kralj Petar Prvi došao na presto 1903. godine. Njegov brat, princ Đorđe, odrekao se prava na presto 1909, pa je Aleksandar postao prestolonaslednik.

U Prvom balkanskom ratu (1912), Aleksandar je bio zapovednik Prve armije i vodio bitke na Kumanovu i Bitolju, a potom i bitku na Bregalnici 1913. u Drugom balkanskom ratu. U Prvom svetskom ratu bio je vrhovni zapovednik srpske vojske u bitkama na Ceru i Kolubari 1914, kad je srpska vojska porazila vojsku Austrougarske monarhije. Nakon okupacije 1915, zajedno sa srpskom vojskom povlačio se preko Albanije.

Kada se kralj Petar Prvi zbog bolesti, 24. juna 1914. povukao s prestola, Aleksandar je postao regent. Pod njegovom vrhovnom komandom, srpska vojska je izvršila proboj Solunskog fronta i izvojevala veliku pobedu na Kajmakčalanu.

Posle vojničkih, došli su i državnički uspesi: 1. decembra 1918. potpisan je akt ujedinjenja Hrvatske sa Srbijom i osnivanje Kraljevine SHS, a do sredine 1919. usledila su međunarodna priznanja. Regent Aleksandar krunisan je za kralja posle smrti kralja Petra Prvog (16. avgusta 1921. godine).

Još kao regent Aleksandar je sproveo agrarnu reformu kojom je ukinuo feudalne i polufeudalne odnose u poljoprivredi. Agrarnu reformu pratila je kolonizacija, kojom se ojačavao granični pojas u Banatu, Bačkoj, staroj Srbiji i Makedoniji. Zbog državne krize kralj Aleksandar je zaveo diktaturu 6. januara 1929. i ukinuo ustav. Iste godine, 3. oktobra, Kraljevina SHS dobila je novo ime – Kraljevina Jugoslavija. Tokom diktature, kralj Aleksandar je vršio i reorganizaciju državne uprave stvarajući devet banovina i grad Beograd. Novi ustav, takozvani Oktroisani ustav, proglasio je 1931. godine.

Zaslugom kralja Aleksandra 1921. je stvorena Mala Antanta (Kraljevina SHS, Rumunija i Čehoslovačka). Savez sa Francuskom sklopljen je 1927, a 1934. oformljen je Balkanski savez između Jugoslavije, Rumunije, Turske i Grčke . Prilikom posete Francuskoj, u koju je otputovao da bi učvrstio odbrambeni savez protiv nacističke Nemačke, na kralja Aleksandra izvršen je atentat u Marseju, 9. oktobra 1934. godine. Kraljeva smrt duboko je potresla Jugoslaviju, a njegovo telo ispratilo je, prema nekim zapisima, oko 100.000 ljudi čitavim putem do Oplenca, gde je sahranjen.

R. S.