Stari sjaj Vrbasa

Vrbas - S obzirom na to da mnoge stare građevine u Vrbasu i okolnim selima po svom izgledu i nekadašnjoj nameni predstavljaju vrednu kulturno-istorijsku baštinu lokalnog, pa i šireg značaja, Direkcija za izgradnju opštine sačinila je popis objekata koji zaslužuju da budu stavljeni pod nadzor države. Konačnu odluku o tome doneće Republički zavod za zaštitu spomenika, a radi se o zdanjima podignutim uglavnom u drugoj polovini devetnaestog i početkom dvadesetog veka za koje se procenjuje da bi ih trebalo restaurisati i vratiti im stari sjaj.

Do sada je pod zaštitom države bio samo deo glavne ulice u Vrbasu sa nekoliko starih vila i većih porodičnih kuća, građenih uglavnom u baroknom ili vizantijskom stilu, ali za njihove vlasnike to nije bila smetnja da im kroz razne adaptacije i dogradnje naruše prvobitni izgled. Zaštićeno je takođe i nekoliko verskih objekata i stabala bele topole, a sada je predloženo da se i čitav jedan kvart glavne ulice stavi pod nadzor Zavoda za zaštitu spomenika.

- Želja nam je da se na objektima koji su od velikog značaja za ovu sredinu svi eventualni građevinski radovi obavljaju uz posebnu saglasnost, kako bi se sačuvao njihov autentični izgled. Prethodni propisi iz ove oblasti podrazumevali su razliku između zdanja pod zaštitom države od onih koja su proglašena kulturnim ili istorijskim spomenikom. Uglavnom ti objekti nemaju poseban značaj, ali se nalaze pod posebnim režimom, kada je u pitanju eventualno menjanje izvornog izgleda - kaže Svetlana Janković iz Odeljenja za urbanizam Direkcije za izgradnju u Vrbasu i ističe da prema novom planu Zavoda za zaštitu spomenika Srbije postoji mogućnost da se neke stare građevine i lokacije na ovom području proglase za spomenike, ali da je to složena procedura i da konačnu odluku donosi Zavod.

Inače, na već postojećem spisku objekata od velikog značaja nalaze se dve kuće u Ulici maršala Tita, hram SPC Vavedenja Presvete Bogorodice, Reformatorska crkva, partizanska baza Centar, arheološko nalazište Čarnok, kao i veliki broj spomen-ploča i bista. Postoje i još neke karakteristične i, u građevinskom i estetskom smislu, vredne građevine poput nekadašnjeg bioskopa u centru Vrbasa, kao i nekoliko objekata u selima ove opštine, čiji su izgled i namena bitno promenjeni, a koje imaju lokalni kulturno-istorijski značaj, mada nikada nisu bili proglašeni za kulturne spomenike.