Karađorđe sa Floride

Peć, Dečani, Gračanica – Igra sa kosovskim registarskim tablicama na svojstven način odslikava dramatiku svakodnevnog života u južnoj srpskoj pokrajini, sarkastično svedočeći o snalažljivosti malobrojnih Srba da se Kosmetom nesmetano kreću, bez incidenata sa većinskim Albancima.

Najprirodniji ulazak na područje Kosova i Metohije iz Srbije, vele obavešteni, moguć je ili preko obronaka Kopaonika i Leposavića do Kosovske Mitrovice, ili nešto dužom varijantom preko Raške i Novog Pazara do Zubinog Potoka i Ibarskog Kolašina. Činjenica da je u ovim predelima većinski srpski živalj omogućava da se putevima vozi i sa tablicama iz Srbije, a onda sledi specijalna operacija: ili se menjaju tablice, najbolje prolaze one iz Novog Pazara, ili se iznajmljuju vozila koja imaju originalnu kosovsku registraciju za odlazak u unutrašnjost Kosmeta. A kad je reč o domaćinima na ovom terenu, posebno u Ibarskom Kolašinu, tu je najnormalnije da tablice – nemate.

U prodavnici u centru Zubinog Potoka vidimo bogat asortiman proizvoda iz centralne Srbije. Cene su slične tamošnjim, može da se pazari u dinarima, a šeretski raspoložen domaćin naglašava: "Samo, mi ovde ne plaćamo PDV!".

Na području koje kontrolišu Albanci pazari se u evrima, ako ste spremni da reskirate i zaustavite se. Ili ako vam pratnja kosovske i Unmik policije, koja se dobija na sopstveni zahtev 24 sata ranije, to omogući. Srpski konvoji pod pratnjom po pravilu prolaze bez usputnog zaustavljanja sa "odgovarajućim" tablicama. Ljudi u pratnji su uglavnom albanskog porekla, izuzetno ljubazni i profesionalni u svom poslu, tako da se namernik iz Srbije u njihovom prisustvu oseća mnogo spokojnije.

U centru gotovo svakog naselja nalazi se mini-groblje pripadnika OVK, uredno ograđeno i još urednije snabdeveno prepoznatljivim barjakom sa crnim orlom. Crni orlovi vijore se i na mnogobrojnim motelima, koji niču kao pečurke posle kiše.

Uz albansku zastavu je i američka, što samo potvrđuje utisak naših sagovornika o tome ko među Albancima ima najveći autoritet. A moteli, sa bezbroj servisa za pranje vozila kojih samo u jednoj pećkoj ulici ima više od 20, predstavljaju svojevrsnu paradigmu dramatične ekonomske situacije za najšire albanske slojeve. Dobro obavešteni vele da su moteli dobra kamuflaža i prilika za specijalne usluge namenjene stranim vojnicima, a servisi za pranje kola privatan biznis koji zahteva najmanje ulaganja. Budući da ih je previše, kompletno pranje je svega – jedan evro.

"Ovde se histerično investira", odgovara naš srpski sagovornik na začuđenost tolikim brojem novih i nezavršenih građevina. Centar Peći ili Kosova Polja, predgrađe Prištine i drugih gradova na Kosmetu danas se ne prepoznaju. Istina, očigledno bez urbanističkih pravila, niču najsavremenija zdanja od stakla i betona, vrištećih boja fasada, primetan je veliki broj praznih i završenih stanova u grupisanim soliterima u Prištini... Procenjuje se da je desetak hiljada stanova izgrađenih za tržište zapravo izraz izuzetno razuđenog procesa pranja novca od sumnjivih poslova po kojima su Albanci poznati u svetu. Na drugoj strani ogromna nezaposlenost od čak 70 odsto i razrovani putevi po čitavoj pokrajini pokazuju svu realnost delovanja nazovidržave koja tako uporno i agresivno traži nezavisnost.

Kad stignete u Gračanicu, osetite izvesno olakšanje. Jedino se u ovoj srpskoj enklavi sa oko 7.000 naših ljudi može naići na firme i nazive ulica na srpskom, a ispred Osnovne škole "Kralj Milutin", gde uče i Srbi iz četiri srednje škole, ili u dvorištu opštinskog centra Srba iz Prištine, vijori se zastava Srbije sa grbom. Srpsku trobojku istakao je i domaćin u komšiluku manastira na tek postavljene rogove krova nove kuće. Ovde nam nije bila potrebna pratnja dok smo šetali ulicama zgusnutog srpskog naselja. I pripadnici Kfora iz Švedske, koji čuvaju manastir, i ljudi iz Unmik policije ovde su mnogo opušteniji. Vele da su se srodili sa narodom i pomažu im koliko mogu i u okviru ovlašćenja koja imaju.