Ima baba, nema beba

U selu Barje u opštini Bosilegrad nema više stanovnika. Samo baka Pena tu boravi tokom leta. Ona je sezonski stanovnik ovog davno opustelog sela. U selu Javorje u letnjim mesecima boravi i baka Dmitra Milić (92). U opštini Dimitrovgrad postoji selo Grapa u kome je jedini preostali stanovnik pedesetsedmogodišnja Sofka. Slična sudbina je zadesila i selo Basaru u pirotskoj opštini u kome živi samo bračni par Pešić. Selo Bistrice u opštini Crna Trava ima tri stanovnika, ali i mnogo lepih novoizgrađenih vikendica. Teško je poverovati da će se ovo selo obnoviti, zapravo da će se oni koji su ga napustili vratiti da tu žive. Ove vikendice su sagrađene samo za sezonski odmor u letnjim mesecima. Možda su vikendice građene s namerom da jednoga dana postanu i turističko-ugostiteljski objekti za razvoj ekoturizma koji ima sve više pristalica u zemlji i svetu, budući da su ljudi željni čiste i zdrave životne sredine.

U jugoistočnoj Srbiji godišnje nestaje jedno selo. Od 1991. godine do danas nestalo je ukupno 16 sela. Do sledećeg popisa nestaće dvadeset sela, prognoziraju istraživači Geografskog instituta "Jovan Cvijić" Srpske akademije nauka i umetnosti Marko Milošević i Milivoje Milićević. Zbog toga su ovi prostori ne samo demografski nego i privredno izgubljeni, pošto nema nikakvih privrednih aktivnosti, pa ni onih najprostijih poput šumarstva, branja vrganja, šumskih plodova i tome slično. Sve je zaraslo u korov i rastinje, stvarajući jedan, sasvim, novi ekosistem u koji više ne može da kroči ljudska noga.

Ovi istraživači ističu da su najteže pogođene oblasti demografskim procesom u Srbiji planina Burel u južnom delu dimitrovgradske opštine, zatim planina Ostrozub na razmeđu opština Crna Trava i Vlasotince, Stara planina, kao i prostor duž administrativne linije razdvajanja centralne Srbije i Kosova i Metohije. Duž grebena planine Burel ima četiri seoska naselja od kojih su dva ugašena. Sela Prača, Verzar, Planinica i Grapa imaju manje od pet stanovnika.

Duž administrativne linije razdvajanja je pet ugašenih sela, kao i dva na Ostrozubu i tri čija je sudbina neizvesna.

Kako kaže Milošević, uslovi za život su surovi, posebno u zimskim mesecima. Ranije su ovi krajevi naseljavani iz bezbedonosnih razloga. Ljudi su bežali pred raznim osvajačima u planine. Međutim, sada napuštaju ta sela naseljavajući se na periferiji većih gradova.

"Na osnovu valorizacije prirodnih potencijala ovih naselja utvrđena je prirodna neodrživost, što bi podrazumevalo da se gašenje ovih seoskih naselja može tumačiti i izvan okvira prepoznatljivih demografskih i ekonomskih okvira. Takođe, u delu ugašenih naselja nema nikakvih privrednih aktivnosti, čak ni onih najprostijih", kaže Milošević.