Prvo polustoleće novije srpske umetnosti

U Srpskoj književnoj zadruzi predstavljena je knjiga Lazara Trifunovića (1929–1983), poznatog istoričara umetnosti, pod naslovom: „Srpsko slikarstvo 1900–1950”, koja je objavljena u „Kolu”.

O knjizi, koju je priredio Dinko Davidov, govorili su priređivač, Lidija Merenik i Vesna Kruljac, a odlomke iz dela kazivao je Srba Milin. Predstavljanju je prisustvovala i Trifunovićeva supruga Ana.

Posebna dragocenost ove knjige su reprodukcije najznačajnijih slikara u prvoj polovini 20. veka. Tu su dela Nadežde Petrović, Milana Milovanovića, Mališe Glišića, Koste Miličevića, Bete Vukanović, Branka Popovića, Moše Pijade, Jovana Bijelića, Petra Dobrovića, Save Šumanovića, Milana Konjovića, Mila Milunovića, Ivana Tabakovića, Stojana Aralice, Milene Pavlović Barili, Đorđa Andrejevića Kuna, Bože Ilića…

Srpska književna zadruga, podsetio je Dinko Davidov, objavljuje povremeno dela istoričara umetnosti. Dobar primer je knjiga Svetozara Radojčića „Uzori i dela starih srpskih umetnika” (1975), kao i knjige Vojislava J. Đurića, Dejana Medakovića, Sretena Petkovića, Lazara Trifunovića i njegove malenkosti.

Ove knjige su se bavile nacionalnom istorijom umetnosti u vremenskom rasponu od srednjovekovne do moderne umetnosti. Lazar Trifunović se najdalje otisnuo od srpske umetničke tradicije: privukla su ga burna likovna zbivanja u 20. veku.

Uspešno je postavio naučno-pedagošku osnovu za proučavanje moderne umetnosti u Radojčićevom Odeljenju za istoriju umetnosti. Bio je naučnik i pedagog, ali i ugledni pisac kritika o tekućim zbivanjima u umetnosti svog vremena.

Knjigu Lazara Trifunovića „Srpsko slikarstvo 1900–1950”, je svojevremeno (1973) objavio „Nolit”. Tokom četiri decenije njen glas nije utihnuo, naprotiv, jasno se čuju reči – misli o prvom polustoleću novije srpske umetnosti koje je Lazar Trifunović, spisateljski, znalački i pouzdano, predao svojim savremenicima.

Lazar Trifunović, primećuje Lidija Merenik, pokazuje da je svetlost sinonim za genezu „impresionističke stilistike” u srpskom slikarstvu prve decenije 20. veka (1907–1908), i za njenu kulminaciju oko 1920. godine. Uočavanje i likovno razgrađivanje problema svetlosti u srpskom slikarstvu, od veštačkog do prirodnog osvetljenja, doprinelo je da Srbi uđu u moderno slikarstvo.

Zanimljivo je poređenje francuskih i srpskih impresionista. Trifunović kaže: „Mada je jednim okom gledao u Evropu, srpski impresionizam je doneo drugačiju stvarnost, svoju, bez mitološke alegorije i velikovaroškog huka, bez balerina, kupačica i zabava pod lampionima, bez konjskih trka i zadimljenih stanica.

On je zabeležio sve ono što je video: periferiju Beograda i blatnjavu Srbiju, tople boje srbijanske jeseni i olovne oblake rata, manastire i vejanje žita, seljake i brkate oficire, rovove i herojska vojišta, ostrva sna i nade, tuđe more i ovo naše zajedničko sunce – jednu prirodu, jednu stvarnost i jedan svet koji je od evropskog udaljen koliko i srpsko slikarstvo od francuskog”.

Karijeru likovnog kritičara, ističe Vesna Kruljac, Lazar Trifunović nije gradio stajući uz etablirane umetnike, nego predstavljajući mlade, još neafirmisane, autore i nove pojave, koje za sobom nisu imale ni najmanju vremensku distancu.

Mada je svoje kritičarske stavove temeljio na najboljim tradicijama evropske i srpske međuratne kritike sintetičkog tipa, on je odbacio ograničavajuće konvencije, demistifikovao ranije modele interpretacije i reformisao temeljna polazišta srpske likovne kritike.

Vesna Kruljac je podsetila da se od 1992. godine dodeljuje nagrada „Lazar Trifunović” za likovnu kritiku, esej, studiju ili gledište.