Priznanje maršalu

Maršal Lin Bjao, bivši naslednik Mao Cedunga, a potom "zaverenik", "pučista" i "izdajnik", posthumno je rehabilitovan za vojne zasluge povodom 80-godišnjice Narodnooslobodilačke armije Kine, ali sa zadržanim statusom politički sporne i negativne ličnosti u novijoj kineskoj istoriji. Na specijalnoj izložbi, otvorenoj u Vojnom muzeju u Pekingu, Lin Bjao je vaskrsao kao ratni heroj: uvršćen je među deset maršala koji su osnovali kinesku armiju i igrali istaknutu ulogu u pobedi komunističke revolucije nad snagama Kuomintanga i u narodnooslobodilačkom ratu protiv japanskog okupatora.

Đijang Tingju, kustos Vojnog muzeja, dao je tim povodom kratku izjavu novinarima: "Razmišljajući objektivno, odlučili smo da izložimo sliku Lin Bjaoa zajedno sa slikama ostalih devet maršala. Moramo da pokažemo istoriju onakvom kakve jeste." Za Lin Bjaoa je još rečeno da je bio "talentovan vojskovođa" koji je odneo "nekoliko značajnih pobeda u ratu protiv japanskih okupatora i režima Kuomintanga". Posebno je istaknuto da je porazio Čang Kaj Šekove snage u dve od tri završne bitke.

Kratko se osvrćući na Linov politički lik, kineska štampa podseća da je njega sam Mao bio izabrao za naslednika, ali da je izabranik neslavno poginuo kao "izdajnik" 1971. "On i Mao su imali različita politička mišljenja, što je dovelo do rascepa" – kaže agencija Sinhua. "Tvrdilo se da je Lin odobrio puč protiv Maoa, ali je pobegao iz zemlje kad je Mao saznao za njegove namere." Dodaje se da se politička ocena o Linu nije menjala od Maove smrti 1976. i da je Vrhovni narodni sud 1981. – na suđenju ultralevičarskoj "četvoročlanoj bandi" – "smatrao Lina odgovornim za kontrarevolucionarne aktivnosti". Takođe se kaže da su ove ocene o Lin Bjaou već iznesene u Kineskoj vojnoj enciklopediji, objavljenoj 1997.

Tvorac Maovog kulta

Da li ovakvo odavanje priznanja Lin Bjaou za vojne zasluge ima u sadašnjem trenutku i politički značaj? Njegova politička rehabilitacija nije verovatna, jer za to ne postoje ni ideološke pobude, ni politički aktivne snage. Ali, pošto štampa stavlja reči kao što su "pučista", "zaverenik", "kontrarevolucionar" i "izdajnik" pod navodnike, predstoje li, uz Linovu potpuniju vojnu biografiju, možda i nova objektivnija otkrića o njegovom političkom delovanju? Bio je tvorac Maovog kulta ličnosti i izumitelj čuvene "crvene knjižice" koja je zaludela Kinu u Kulturnoj revoluciji.

Potpunija vojna biografija uključivala bi najpre činjenicu da Lin Bjao nije izgubio nijednu bitku. Nežnog zdravlja i krhke fizičke građe, imao je ogromnu snagu volje i snagu uverenja: bio je komandant elitne jedinice koja je predvodila Dugi marš i pretvorila ga u epopeju kineske revolucije. A u završnim borbama njegove jedinice su oslobodile Peking.

Čistka koja je pomogla Dengu

Dodatna otkrića – uz izvesne korekcije dosadašnjih sudova – o Linovom političkom delovanju mogla bi razjasniti ne samo okolnosti oko navodnog puča protiv Maoa i misterioznu smrt u avionu koji se srušio u Mongoliji, u pokušaju da odleti u Sovjetski Savez, nego i odnose u najvišem rukovodstvu na vrhuncu drame u Kulturnoj revoluciji.

Ako je tačna priča, rasprostranjena među Kinezima (a pomenuta u memoarima dr Lija Džisuija, Maovog ličnog lekara), da je Lina odala (Džou Enlaju) rođena ćerka Lin Liheng i da je premijer bio prvi koji je o zaveri obavestio predsednika, mogu se naslutiti razmere poremećenih odnosa u kineskoj porodici, između dece i roditelja, u ta burna vremena, i žestina borbe za vlast uoči očekivanog Maovog političkog poraza.

Linov avion se srušio u Mongoliji 13. septembra 1971, a kineska javnost je o tome obaveštena tek godinu dana kasnije. Za to vreme su se zbila dva događaja od kapitalnog značaja, ne samo za Kinu. Prvo, sprovedena je čistka na vojnom vrhu, u kojoj su sa najviših komandnih položaja uklonjeni simpatizeri Lin Bjaoa, što će posle Maove smrti olakšati obračun sa ultralevicom i povratak Deng Sajopinga iz nemilosti u žižu političkog života. Drugo, nakon odstranjivanja Tajvana iz UN, u oktobru 1971, u spoljnoj politici Kine je, senzacionalnom posetom Ričarda Niksona i Henrija Kisindžera Šangaju u februaru 1972, napravljen zaokret prema Americi, koji će kasnije dovesti do uspostavljenja diplomatskih odnosa između Pekinga i Vašingtona.

Lin Bjao je, nakon spora sa Sovjetskim Savezom, bio inicijator "derusifikacije" oružanih snaga i ukidanja činova u armiji. Zastupao je tezu o revolucionarnoj oružanoj borbi zemalja trećeg sveta protiv kolonijalizma i imperijalizma i protivio se predlogu Džou Enlaja za normalizaciju odnosa sa SAD.

Kinezi imaju pragmatičan pristup istorijskom vrednovanju ličnosti. Čine to tako što u procentima određuju pozitivne i negativne doprinose ličnosti (Maov doprinos Kini je, recimo, 70 odsto pozitivan i 30 odsto negativan), prepuštajući moguće korekcije istoričarima. Na taj način sprečavaju razmirice oko ideološkog nasleđa, amortizujući uticaj ideologije na aktuelni politički život.

U slučaju Lin Bjaoa politički minusi ostaće nesumnjivo brojniji od političkih pluseva. Ali će dodatna politička otkrića biti neminovna, ako se želi – kako je nagovešteno na izložbi u Vojnom muzeju u Pekingu – objektivno vrednovanje istorije.