Rusini između Kičenera i Vaterloa

Po podacima koje sakupljam dvadeset godina o rusinskim iseljenicima koji žive u Kanadi i SAD, u ove dve države ima oko 320 domaćinstava sa 842 osobe. Dve najveće grupe Rusina su koncentrisane u provinciji Ontario na području gradova Kičener (kanadski Krstur, kako ga u šali ponekad nazivamo upravo zbog brojnih iseljenika Rusina u njemu) i Vaterlua, i u provinciji Saskačevan u Nort Batelfordu. Nešto je manja iseljenička zajednica u Edmontonu, u provinciji Alberta.

Nikada na američkom kontinentu nije bilo toliko Rusina iz Vojvodine (inače, računa se da u SAD ima preko 600.000 potomaka Rusina iseljenika iz istočne Slovačke, zapadnog dela Ukrajine i iz južne Poljske koji su se iseljavali u periodu 1890–1920).

Rusinski jezik je suštinska ali, istovremeno, i najranjivija karakteristika koja obeležava ovu zajednicu u anglosaksonskom okruženju. Najnoviji iseljenici ovaj jezik koriste za komunikaciju u svojoj porodici i aktivno ga govore i stariji i deca. U porodicama koje su došle pre dve ili više decenija, procesi očuvanja jezika su išli i u drugim smerovima pa imamo slučajeve da roditelji besprekorno govore rusinski, a njihova deca i unuci samo engleski. Roditelji među sobom govore rusinski, sa decom engleski, a njihova deca (druga generacija) sa svojom decom (treća generacija) govore samo engleski. Praksa pokazuje da druga i treća generacija Kanađana i Amerikanaca sa rusinskim korenima mnogo manje mari za rusinski identitet. Oni su aktivno usvojili engleski jezik i prilagodili su se ovdašnjem načinu života.

Veliki broj novih iseljenika poslednjih godina spontano se angažovao i osnovao subotnje i nedeljne škole za negovanje maternjeg jezika u Kičeneru i u Nort Batelfordu, gde dve učiteljice rade nedeljom sa decom i ova aktivnost je čak dobila podršku kanadskih provincijskih vlasti. U Kičeneru je ovakva škola radila tri, četiri godine ali je početkom 2012, zbog još nerazjašnjenih okolnosti, iznenada prestala sa radom i pored toga što je St. Luis Lerning centar u Kičeneru (u kome rade slične škole za preko 15 ovdašnjih nacionalnih zajednica, pa i srpsko odeljenje) obezbeđivao sve uslove. Ovakve škole deci pružaju više benefita – bolje upoznaju i aktivnije koriste maternji jezik, upoznaju rusinsku kulturu i druže se svake subote ili nedelje.

Internet, direktno i indirektno, u značajnoj meri pomaže očuvanju rusinskog jezika. Preko interneta iseljenici mogu da prate program TV Vojvodina i TV emisije na rusinskom jeziku, slušaju radio Ruski Krstur, Rusin FM (Rusinski radio), Radio Novi Sad. Takođe, mogu da čitaju brojna izdanja Novinsko-izdavačke ustanove „Ruske slovo” iz Novog Sada. U okviru rusinske iseljeničke zajednice na tom planu rade i prilično kvalifikovani i verzirani ljudi pa je, na primer, gospodin Slavomir Olear na internetu formirao englesko-rusinski i rusinsko-engleski rečnik sa 40.000 odrednica.

U Ontariju je 1995. godine osnovano Rusinsko društvo Severne Amerike (RDSA)čiji je zadatak negovanje rusinskog jezika, kulture i očuvanje vere. Pomenuto društvo organizuje balove na kojima godinama svira orkestar sa rusinskim i vojvođanskim repertoarom. Tokom leta i jeseni se organizuju veliki piknici na kojima se sretne i do 120 Rusina.

U provinciji Saskačevan, Društvo rusinske kulture „Rusin” organizuje omladinski kamp, piknik, učestvuje u manifestaciji „Ukus kulture” i izdaje bilten „Saskačevanski rusinski glasnik”.

U drugoj polovini prošlog veka iseljenici Rusini su odlazili u ukrajinske pravoslavne i grkokatoličke crkve. U poslednjih 20 godina i ovaj aspekt je unapređen pa je pre nekoliko godina u Ukrajinskoj grkokatoličkoj crkvi u Kičeneru sveštenik, inače Ukrajinac, počeo da služi na rusinskom jeziku, upravo na način kako se to radi u Ruskom Krsturu.

Informativna delatnost u Kanadi se razvijala u korist iseljenika. „Glasnik” RDSA je izlazio od 1995. do 2000. godine. Od 2002. potpisnik ovih redova tri puta godišnje izdavao je glasnik „Rusini u svetu”, kako za iseljenike u Kanadi i Americi, tako i za iseljenike u zemljama Evrope i u Australiji. Od decembra 2013. taj glasnik ima samo elektronsko izdanje.

I, na kraju, možemo se zapitati kako na identitet Rusina utiču ekonomski uslovi u kojima žive naši iseljenici. Svaka iseljenička porodica u početku manje mari za identitet, jezik i kulturu, jer im je najvažnije da obezbede sigurne i stabilne uslove života. Po zadovoljenju ovih potreba, oni se okreću svojoj zajednici i uključuju se u rad pomenutih društava.