Dostojanstvo apokrifa

Jedna od glavnih pritoka poetičke reke Jovice Aćina mogla bi se opisati i kao istraživanje fenomena disparatnih pojmova kao što su stvarnost i njena simulacija, autentično i kopirano, kanonsko i apokrifno. U nekim od prethodnih knjiga kao što su „Poetika krivotvorenja” i „Uništiti posle moje smrti” ovaj tok je bio dominantan, dok se u novoj zbirci, „Jevanđelje po magarcu”, on prepoznaje kao autentično tkanje od još suptilnije upredenih niti dveju velikih tema – putovanje tj. lutanje (sa svom pratećom metaforikom i asocijacijama što ih ovaj pojam nosi od Odiseje do Uliksa) i intertekstualnost, ovde reprezentovana kroz odnos apokrifne i kanonske književnosti.

Natkriljujuća zamisao zbirke je da su kanon, oličen u piscima na koje se Aćin poziva, i apokrifna verzija njihovih dela, u svojevrsnom dosluhu i umetničkom saglasju u kome ne mora više postojati dogmatska praksa isključivanja jednog zarad prevlasti drugog. U takvoj jeretičkoj ideji ne postoji odnos nadređenog i podređenog, pobednika i gubitnika, a takmičarski karakter ustupa mesto blagonaklonom stavu o pravu na paralelno postojanje stvarnog i fiktivnog, majstora i učenika, poznatog i nepoznatog, dopuštenog i kažnjivog, skrivenog i javnog itd. Uopšte uzev, pravo na „drugost”, na postojanje, velika je tema Aćinovih spoznaja koje se kreću u domenu gnostičkih spisa, odnosno paralelnih stvarnosti i svetova, uglavnom prokaženih i nepriznatih, skrivenih ili tajnih znanja dostupnih samo posvećenicima. Aćinovo oslanjanje na apokrif i gnostička jevanđelja objedinjujuća je tema cele zbirke, a to se najlakše može uočiti ako se zbirka tumači retrospektivno, od poslednje pripovesti koja je istovremeno i naslovna, „Jevanđelje po magarcu”, i koja se ukazuje kao jedna moguća verzija gnostičkih jevanđelja, ili ako se stvar još zaoštri kao apokrif postojećih apokrifa.

Apokrif je, dakle, ona forma kroz koju Aćin ostvaruje intertekstualne veze sa brojnim prepoznatljivim delima, autorima, ali i njihovim idejnim i biografskim korpusom od Andrića i Sretena Marića do Barouza, Poa, Kafke, Ženea... Jedna od najupečatljivijih priča zbirke, „Vino sa ukusom pepela”, amblematski je primer tehnike koju primenjuje Aćin. Pisana kao apokrifna verzija dela Zebalda ili Flobera, ali i kao reminiscencija na Remboa, Frojda i Odiseja ova priča je istovremeno i omaž i stilska vežba na zadate teme. Ona je intertekstualna igra i oda književnosti, prožeta višim smislom duhovnih veza u kome dominiraju pojmovi emanacije i epifanije prisutnih istovremeno i kao mističko iskustvo i kao književno-teorijski pojam i to u svim valerima značenja koja pretpostavljaju da se do spoznaje dolazi kroz umetnički impuls i samoostvarenje.

Intertekstualnost se u narativu predočava pored apokrifa i kao palimpsestna forma tako što se naslage istorije (i istorije književnosti) nanose u finim premazima uvek ostavljajući po jedan deo slike neprekrivenim, ili pak iznova naslikanim. Priča „Autoportret sa Mrtvom prirodom” je nešto eksplicitniji primer ove tehnike.Razmatrajući Gogenov portret žene sa pozadinom na kojoj je „preslikana” Sezanova slika „Mrtva priroda”, Aćin komentariše: „Neke stvari se prepričavaju beskrajno da bismo naslutili njihove istinske obrise i pokušali da zaboravimo njihovu neizrecivost”. Nije slučajno apostrofirano slikarstvo, jer je ono još jedna noseća metafora Aćinove poetike, u ovoj zbirci kao da ponovnim pričanjem koje nije jednostavno ponavljanje već palimpsestno nanošenje novih, po originalnoj recepturi sačinjenih boja, pokušava da u jednoj mističnoj spirali začetoj u dubinama vremena u epifanijskom ključu dosegne visine neizrecivog.

Bez ikakve pretencioznosti da je takva zamisao uopšte ikada bila moguća, već isključivo sa beskompromisnim unutrašnjim osećanjem nužnosti pripovedanja, što proističe iz samog ustrojstva sveta i bića, sledeći one što reč uzimaju za početak sveta, a priču za njegov neophodni preduslov opstajanja, Jovica Aćin unosi u svoje priče borhesovsku biblioteku sa razigranošću postmoderne, ne odustajući od iskonske radosti pripovedanja.